6 ท่าบริหารเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน ทำง่ายที่บ้าน ช่วยกระตุ้นเลือดไหลเวียน ลดเสี่ยงถูกตัดเท้า
ภาวะน้ำตาลในเลือดสูงในผู้ป่วยเบาหวานไม่ได้ส่งผลกระทบเพียงแค่หัวใจหรือไตเท่านั้น แต่ยังสามารถทำลายปลายประสาทจนนำไปสู่ภาวะ เท้าชา ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของแผลเรื้อรังที่อาจรุนแรงถึงขั้นสูญเสียอวัยวะได้ การดูแลเท้าอย่างถูกวิธีจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ผู้ป่วยเบาหวานทุกคนไม่ควรละเลย
เลือกรองเท้าที่เหมาะสม: ปราการด่านแรกในการป้องกันแผล
การเลือกรองเท้าที่ถูกต้องถือเป็นขั้นตอนพื้นฐานที่ช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดแผลได้อย่างมีประสิทธิภาพ ผู้ป่วยเบาหวานควรเลือกรองเท้าที่มีขนาดพอดีกับรูปเท้า โดยแนะนำให้ใช้ รองเท้าหุ้มส้น หรือแบบที่มีสายรัดด้านหลังที่สามารถปรับขนาดได้ เพื่อความกระชับและปลอดภัย นอกจากนี้ ห้ามเดินเท้าเปล่าทั้งในและนอกบ้านโดยเด็ดขาด และควรตรวจสอบสิ่งแปลกปลอมภายในรองเท้าก่อนสวมใส่ทุกครั้ง เพื่อหลีกเลี่ยงการถูกบาดหรือทิ่มแทงที่อาจนำไปสู่การติดเชื้อ
6 ท่าบริหารเท้าแบบง่ายๆ ทำได้เองที่บ้าน
การบริหารเท้าเป็นประจำไม่เพียงแต่ช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและป้องกันข้อติด แต่ยังกระตุ้นการไหลเวียนเลือด ลดความเสี่ยงของการเกิดแผลเรื้อรังและภาวะที่ต้องตัดเท้า มาดูท่าบริหารที่สามารถทำได้ง่ายๆ ที่บ้านกันเลย
- เขย่งส้นเท้า: ยืนตรงแล้วเขย่งส้นเท้าขึ้น ค้างไว้แล้วนับ 1-3 จากนั้นวางเท้าลง ทำซ้ำ 10 ครั้ง (สำหรับผู้สูงอายุควรหาที่จับเพื่อป้องกันการล้ม)
- บิดข้อเท้า: นั่งบนเก้าอี้แล้วยกเท้าลอยขึ้น บิดปลายเท้าไปทางซ้ายและขวา จากนั้นบิดขึ้นบนและลงล่าง รวมถึงหมุนเป็นวงกลม ทำแต่ละท่าซ้ำ 10 ครั้ง
- เหยียดเข่า: นั่งห้อยเท้า ยกขาขึ้นให้เข่าเหยียดตรงและข้อเท้างอตั้งฉาก ค้างไว้แล้วนับ 1-10 ทำซ้ำ 10 ครั้ง
- ยกขาตั้งฉาก: นอนราบกับพื้น ยกขาขึ้นให้ตั้งฉากกับลำตัว ค้างไว้แล้วนับ 1-10 จากนั้นวางขาลง ทำซ้ำ 10 ครั้ง
- งอปลายเท้า: นั่งราบกับพื้นโดยให้ขาเหยียดตรง งอปลายเท้าเข้าหาตัว ค้างไว้แล้วนับ 1-10 จากนั้นเหยียดปลายเท้าออก ทำซ้ำ 10 ครั้ง
- บริหารนิ้วเท้า: นั่งบนเก้าอี้ ใช้เท้าขยำและฉีกกระดาษเป็นชิ้นเล็กๆ จากนั้นใช้เท้าเก็บชิ้นกระดาษเหล่านั้นรวมเป็นก้อนเพื่อนำไปทิ้ง ช่วยฝึกความคล่องตัวของนิ้วเท้า
ข้อควรระวังและสัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที
นอกจากการงดสูบบุหรี่เพื่อป้องกันหลอดเลือดตีบแล้ว ยังมีข้อห้ามสำคัญที่ผู้ป่วยเบาหวานต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด ได้แก่ ห้ามแช่เท้าในน้ำร้อนหรือน้ำเย็น เพราะอาจทำให้ผิวหนังสูญเสียความชุ่มชื้นหรือเกิดอันตรายได้ง่ายเนื่องจากเท้าชา รวมถึงห้ามตัดหนังแข็งหรือตาปลาด้วยตนเองโดยเด็ดขาด
เมื่อใดที่ควรไปพบแพทย์ก่อนนัด? ควรเฝ้าระวังสัญญาณอันตรายดังต่อไปนี้:
- พบแผลใหม่ หรือแผลเดิมมีอาการบวม แดง ร้อน หรือมีหนอง
- เท้ามีอุณหภูมิผิดปกติ เช่น ร้อนจัดหรือเย็นจัด หรือมีสีม่วงคล้ำ
- มีอาการปวดหรือเจ็บเท้าผิดปกติ ซึ่งอาจบ่งชี้ถึงความผิดปกติของหลอดเลือด
การดูแลเท้าในผู้ป่วยเบาหวานไม่ใช่เรื่องยาก แต่ต้องอาศัยวินัยและความใส่ใจอย่างสม่ำเสมอ การเลือกอุปกรณ์ที่เหมาะสมร่วมกับการบริหารเท้าเป็นประจำ จะช่วยลดความเสี่ยงที่ร้ายแรงและทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างยั่งยืน
ข้อมูลอ้างอิง: ฝ่ายการพยาบาล โรงพยาบาลรามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
