นักวิชาการธรรมศาสตร์เตือนสถานการณ์นำเข้าแนฟทายังไม่แน่นอนสูง กระทบราคาสินค้าพุ่งเท่าตัว
รศ. ดร.ปกรณ์ โอภาประกาสิต จากสถาบันเทคโนโลยีนานาชาติสิรินธร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เปิดเผยว่า สถานการณ์การนำเข้าแนฟทา (Naphtha) ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญในการผลิตเม็ดพลาสติก ยังคงมีความไม่แน่นอนสูง เนื่องจากความขัดแย้งระหว่างสหรัฐอเมริกา-อิสราเอลกับอิหร่านยังไม่มีสัญญาณชัดเจนว่าจะยุติการสู้รบ และยังไม่มีการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอย่างเต็มที่
ผลกระทบต่อประเทศไทยและแนวทางแก้ไขระยะสั้น
ประเทศไทยพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบจากกลุ่มประเทศในตะวันออกกลางที่ต้องผ่านช่องแคบฮอร์มุซมากกว่า 50% ของปริมาณทั้งหมด ดังนั้น รัฐบาลจำเป็นต้องเร่งแก้ไขปัญหานี้ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว รศ. ดร.ปกรณ์ กล่าวว่า ในระยะสั้น รัฐบาลควรเร่งเจรจาเพื่อเพิ่มสัดส่วนการนำเข้าน้ำมันดิบจากแหล่งอื่นๆ เช่น ซาอุดีอาระเบียฝั่งตะวันตก โอมาน อินเดีย รัสเซีย และมาเลเซีย ซึ่งสามารถใช้เส้นทางขนส่งทางทะเลแดงแทนช่องแคบฮอร์มุซได้
อย่างไรก็ตาม การนำเข้าจากแหล่งอื่นย่อมทำให้ราคาสูงขึ้นเนื่องจากค่าใช้จ่ายด้านพลังงานขนส่งที่เพิ่มขึ้น ค่าประกันเรือที่สูงขึ้น และการแข่งขันด้านอุปสงค์ในตลาดโลก นอกจากนี้ หอกลั่นหรือเครื่องจักรที่ใช้ในการกลั่นแนฟทาจำเป็นต้องปรับแต่งเพื่อรองรับน้ำมันดิบจากแหล่งใหม่ ซึ่งอาจเพิ่มต้นทุนหรือทำให้ต้องหยุดใช้งานชั่วคราวหากปรับแต่งไม่ได้
ความเสี่ยงต่อห่วงโซ่อุปทานและราคาสินค้า
หากเกิดการขาดแคลนเม็ดพลาสติก รัฐบาลควรจัดลำดับความสำคัญให้ส่วนที่มีความจำเป็น เช่น บรรจุภัณฑ์เวชภัณฑ์ทางการแพทย์ ได้รับการจัดสรรก่อน เพราะการขาดแคลนไม่เพียงทำให้ปริมาณสินค้าลดลง แต่ราคาจะพุ่งสูงขึ้นอย่างมาก รศ. ดร.ปกรณ์ อธิบายว่า ทันทีที่เม็ดพลาสติกขาดแคลน ราคาขายจะเพิ่มขึ้นอย่างน้อย 30-40% เนื่องจากสต็อกมีจำกัด
ผลกระทบจะต่อเนื่องไปถึงผู้ผลิตที่นำเม็ดพลาสติกไปขึ้นรูปเป็นถุงหรือขวดต่างๆ ซึ่งราคาอาจเพิ่มขึ้นอีก 60-70% และเมื่อถึงมือผู้บริโภค ราคาอาจสูงขึ้นถึงเท่าตัวหรือ 100% หากมีการกักตุนสินค้า รัฐบาลพยายามแก้ไขด้วยการควบคุมเม็ดพลาสติกและผลิตภัณฑ์พลาสติกเป็นสินค้าควบคุม แต่ต้องตรวจสอบสต็อกเพื่อป้องกันการกักตุนและขายในราคาสูง
แนวทางระยะยาวและเทคโนโลยีทางเลือก
ในระยะยาว รัฐบาลและสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ควรเจรจาและออกมาตรการดึงดูดการลงทุนจากบริษัทข้ามชาติที่มีเทคโนโลยีการผลิตพลาสติกทางเลือก เช่น เทคโนโลยีที่เปลี่ยนอีเทนเป็นเอทิลีนสำหรับผลิตเม็ดพลาสติก PE หรือเทคโนโลยีพลาสติกชีวภาพที่ใช้วัตถุดิบจากน้ำตาล มันสำปะหลัง หรือข้าวโพด ซึ่งย่อยสลายได้ใน 6 เดือนถึง 1 ปี
นอกจากนี้ ควรส่งเสริมการลงทุนในเทคโนโลยีรีไซเคิลพลาสติก เช่น การรีไซเคิลเชิงเคมีที่เปลี่ยนพลาสติกใช้แล้วเป็นสารตั้งต้นใหม่ หรือการใช้พลาสติกฐานชีวภาพ เช่น Bio-based PE จากเอทานอล รัฐบาลควรสนับสนุนมาตรการทางภาษีเพื่อให้พลาสติกรีไซเคิลและพลาสติกฐานชีวภาพสามารถขายได้ ซึ่งจะช่วยเพิ่มอัตราการรีไซเคิลขยะพลาสติกในไทยจากปัจจุบันที่เพียง 25% ของ 2.7 ล้านตันต่อปี
ความสำคัญของการจัดการขยะพลาสติก
รศ. ดร.ปกรณ์ เน้นย้ำว่ารัฐบาลต้องส่งเสริมให้ประชาชนแยกขยะพลาสติกอย่างถูกต้องมากขึ้น โดยเรียนรู้จากตัวอย่างประเทศไต้หวันและญี่ปุ่น ซึ่งจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการรีไซเคิลเชิงกล เพราะการปนกันของพลาสติกต่างชนิดอาจทำให้พลาสติกรีไซเคิลใช้ไม่ได้
ขณะนี้เป็นโอกาสดีที่ทั้งรัฐและเอกชนควรสนับสนุนเรื่องรีไซเคิลมากขึ้น เนื่องจากความขัดแย้งในตะวันออกกลางอาจส่งผลให้กำลังการผลิตน้ำมันโลกลดลงและราคาน้ำมันสูงขึ้นต่อเนื่อง การฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐานด้านการผลิตต้องใช้เวลาหลายปี ทำให้ราคาพลาสติกจากรีไซเคิลน่าจะมีต้นทุนต่ำกว่าในระยะยาว
