รู้จักไข้กาฬหลังแอ่น โรคติดเชื้อรุนแรง อันตรายถึงชีวิต เช็กอาการเสี่ยง

โรคไข้กาฬหลังแอ่นเป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียรุนแรงที่แพร่กระจายผ่านระบบทางเดินหายใจ หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจอาการ วิธีป้องกัน และแนวทางการรับวัคซีนที่ถูกต้องเพื่อความปลอดภัย

ไข้กาฬหลังแอ่นคืออะไร?

โรคไข้กาฬหลังแอ่นเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียแกรมลบชื่อ Neisseria meningitidis ซึ่งมักอยู่เป็นคู่มีลักษณะคล้ายเมล็ดถั่ว ชื่อภาษาไทยมีที่มาจากลักษณะอาการและความรุนแรงของโรค คำว่า “กาฬ” หมายถึงสีดำ สะท้อนถึงผื่นสีคล้ำที่ขึ้นตามผิวหนัง ส่วน “หลังแอ่น” มาจากการที่เชื้อทำให้เยื่อหุ้มสมองและไขสันหลังอักเสบ ส่งผลให้กล้ามเนื้อหลังเกร็งตัวรุนแรงจนผู้ป่วยบางรายมีลักษณะหลังแอ่นโค้ง

เชื้อแบคทีเรียนี้แพร่กระจายง่ายผ่านทางเดินหายใจ โดยมีระยะฟักตัว 2-10 วันหลังจากได้รับเชื้อ สิ่งสำคัญคือผู้ติดเชื้อที่ไม่มีอาการก็สามารถแพร่เชื้อผ่านน้ำมูกและน้ำลายได้เช่นกัน

—

3 กลุ่มอาการไข้กาฬหลังแอ่นที่ต้องเฝ้าระวัง

อาการของโรคแบ่งออกเป็น 3 ชนิดหลักตามตำแหน่งการติดเชื้อ:

1. อาการอักเสบที่คอหอย

เป็นอาการระยะแรกหรือมีอาการเล็กน้อย ผู้ป่วยจะมีอาการระคายเคืองคอ ไอ ปวดศีรษะ และเจ็บคอ

2. การติดเชื้อในกระแสเลือด

ผู้ป่วยจะมีผื่นขึ้นตามผิวหนังหรือจุดดำเล็กๆ จากเลือดออก เชื้อสามารถแพร่ไปยังอวัยวะอื่น เช่น ต่อมหมวกไตและระบบทางเดินอาหาร ผื่นมักปรากฏหลังมีไข้ประมาณ 24-48 ชั่วโมง

3. การติดเชื้อที่ระบบประสาทส่วนกลาง

เป็นการติดเชื้อที่เยื่อหุ้มสมองและไขสันหลัง ผู้ป่วยจะมีไข้สูง ปวดศีรษะรุนแรง คลื่นไส้ อาเจียนพุ่ง คอแข็งเกร็ง ซึม สับสน ชาหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง

ในรายที่มีอาการรุนแรงมาก (fulminant meningococcemia) อาจทำให้ระบบไหลเวียนโลหิตล้มเหลว หลอดเลือดตีบทั่วร่างกาย และความดันโลหิตตกลงอย่างรวดเร็ว จนเสียชีวิตได้โดยไม่ทันแสดงอาการเยื่อหุ้มสมองอักเสบ

แนวทางการรักษาและการป้องกัน

การรักษาทางการแพทย์: หากแพทย์สงสัยการติดเชื้อ จะให้ยาสเตียรอยด์ฉีดเข้าหลอดเลือดดำทันที ตามด้วยยาปฏิชีวนะเพนนิซิลลิน และยาไรแฟมพิซินตามขั้นตอน

การป้องกันสำหรับคนใกล้ชิด: ผู้ที่อาศัยอยู่บ้านเดียวกันหรือสัมผัสสารคัดหลั่งของผู้ป่วยต้องได้รับยาป้องกัน โดยผู้ใหญ่รับประทานยาไรแฟมพิซินทุก 12 ชั่วโมงติดต่อกัน 2 วัน หลีกเลี่ยงการสัมผัสสารคัดหลั่งและการเดินทางไปสถานที่แออัดในช่วงที่มีการระบาด

วัคซีนไข้กาฬหลังแอ่น ใครควรฉีด?

การฉีดวัคซีนเป็นวิธีป้องกันที่มีประสิทธิภาพสูง ปัจจุบันมีวัคซีน 3 ชนิดหลัก: MenACWY, MenB และ MenABCWY ในประเทศไทยมีให้บริการ 2 ชนิดแรก

• วัคซีน MenACWY: หากฉีดครั้งแรกอายุ 11-12 ปี ให้ฉีดกระตุ้นอายุ 13-15 ปี หากฉีดครั้งแรกอายุ 13-15 ปี ให้ฉีดกระตุ้นอายุ 16-18 ปี หากเริ่มฉีดอายุ 16 ปีขึ้นไป ไม่จำเป็นต้องฉีดกระตุ้น
• วัคซีน MenB: แนะนำสำหรับวัยรุ่นและผู้ใหญ่ตอนต้นอายุ 16-23 ปี โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ในที่พักรวม เช่น หอพักมหาวิทยาลัยหรือค่ายทหาร

กลุ่มเสี่ยงอื่นๆ ที่ควรได้รับวัคซีน ได้แก่ ผู้เดินทางไปแสวงบุญฮัจญ์ ผู้พำนักในพื้นที่ “Meningitis belt” (แอฟริกาใต้ทะเลทรายซาฮารา) ผู้ป่วยภูมิคุ้มกันต่ำจากการติดเชื้อ HIV ผู้ที่ไม่มีม้ามหรือม้ามทำงานผิดปกติ และผู้ที่มีความบกพร่องของสารคอมพลีเมนท์

หากมีข้อสงสัยหรือพบว่าตนเองมีความเสี่ยง ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนป้องกันโดยด่วน