ความเชื่อที่ว่าทีมที่ได้ยิงจุดโทษก่อนในการดวลจุดโทษมีโอกาสชนะสูงกว่ากำลังถูกท้าทายด้วยงานวิจัยชุดใหม่ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Football Studies ซึ่งชี้ว่าสิ่งที่ตัดสินผลแพ้ชนะแท้จริงแล้วไม่ใช่ลำดับการยิงก่อน-หลัง แต่เป็นความกดดันทางจิตวิทยาที่ต่างชนิดกันในแต่ละจังหวะของการดวลจุดโทษ
ในฟุตบอลโลก 2026 รอบ 32 ทีมสุดท้าย มี 2 ใน 4 คู่แรกที่ตัดสินผลด้วยการดวลจุดโทษ ได้แก่ ปารากวัยชนะเยอรมนี และโมร็อกโกชนะเนเธอร์แลนด์ สร้างกระแสให้ประเด็นนี้เป็นที่สนใจอีกครั้ง
งานวิจัยเก่าชี้ความได้เปรียบ แต่ข้อมูลใหม่กลับไม่เห็นด้วย
นิตยสาร Wired นำเสนอบทความในหัวข้อ Penalty Shootouts: Is the Team That Kicks First More Likely to Win? โดยอ้างอิงงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร American Economic Review เมื่อปี 2010 ซึ่งพบว่าทีมที่เริ่มยิงก่อนชนะการดวลจุดโทษเกือบ 60 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่ทีมที่ยิงเป็นลำดับสองมีโอกาสชนะเพียง 40 เปอร์เซ็นต์
อย่างไรก็ตาม เมื่อฐานข้อมูลมีขนาดใหญ่ขึ้นและนักวิจัยจำนวนมากขึ้นเริ่มศึกษาปรากฏการณ์นี้ ความได้เปรียบดังกล่าวก็เริ่มลดลงเรื่อยๆ งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในปี 2012, 2019, 2023, 2024 และ 2025 ต่างประเมินขนาดของความได้เปรียบลดลงตามลำดับ
วิเคราะห์เกือบ 7,000 ครั้ง ไม่พบหลักฐานชัดเจน
งานวิเคราะห์ที่ครอบคลุมที่สุดจนถึงปัจจุบัน ซึ่งอ้างอิงข้อมูลการดวลจุดโทษเกือบ 7,000 ครั้ง และการยิงจุดโทษกว่า 74,000 ครั้ง ไม่พบหลักฐานว่าทีมที่ยิงก่อนชนะบ่อยกว่าทีมที่ยิงเป็นลำดับสอง และหากมีความได้เปรียบอยู่จริง ก็จะน้อยกว่า 1.8 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งต่างจากตัวเลข 60 ต่อ 40 ที่เคยถูกพูดถึงอย่างมาก
งานวิจัยล่าสุดในวารสาร Football Studies เสนอมุมมองใหม่ว่า คำถามที่ถูกต้องไม่ใช่ "มีความได้เปรียบจากการยิงก่อนหรือไม่" แต่ควรเป็นการอธิบายว่าความได้เปรียบนั้นหากเกิดขึ้นจริงมาจากไหน
แรงกดดันทางจิตวิทยา: ปัจจัยชี้ขาดที่แท้จริง
สมมติฐานของทีมวิจัยชี้ว่าความกดดันยังคงเป็นปัจจัยชี้ขาด แต่ไม่ใช่ทุกสถานการณ์ที่มีความกดดันสูงจะเหมือนกัน จุดสำคัญอยู่ที่การแยกแยะระหว่างจุดโทษที่หากพลาดแล้วทีมจะตกรอบทันที กับจุดโทษที่หากยิงเข้าจะทำให้ทีมชนะทันที
งานวิจัยระบุว่ากติกาฟุตบอลปัจจุบันไม่ได้กระจายโอกาสที่มีความกดดันสูงสุดอย่างเท่าเทียมกัน โดยทีมที่ยิงจุดโทษเป็นลำดับสองมักเจอสถานการณ์ที่พลาดแล้วตกรอบทันทีบ่อยกว่า ขณะที่โอกาสยิงเพื่อชนะจะกระจายตัวต่างกันไปตามจังหวะของการดวลจุดโทษ
สถิติชี้ชัด: จุดโทษชี้ชนะมีอัตราสำเร็จสูงกว่า
ผลการศึกษาพบว่าจุดโทษที่ยิงเข้าแล้วทำให้ทีมชนะทันทีมีอัตราความสำเร็จสูงถึง 89.1 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่จุดโทษที่หากพลาดแล้วทีมจะตกรอบทันที มีอัตราความสำเร็จลดลงเหลือ 60.4 เปอร์เซ็นต์
ที่สำคัญกว่านั้น เมื่อนำปัจจัยเรื่องจุดโทษชี้ชนะและจุดโทษชี้ตกรอบมาคำนวณร่วมด้วย นักวิจัยพบว่าลำดับการยิงก่อน-หลังไม่ได้อธิบายผลต่างด้านประสิทธิภาพได้อย่างมีนัยสำคัญอีกต่อไป กล่าวคือ ความได้เปรียบที่ดูเหมือนจะมีของทีมที่ยิงก่อน ไม่ได้มาจากลำดับการยิง แต่มาจากประเภทของสถานการณ์กดดันทางจิตวิทยาที่ลำดับนั้นสร้างขึ้นต่างหาก
นัยเชิงกลยุทธ์และการวิจัยในอนาคต
นักวิจัยระบุว่าความแตกต่างนี้อาจมีนัยเชิงกลยุทธ์ หากผู้เล่นบางคนรับมือกับความกดดันขั้นสูงได้ดีกว่าคนอื่น การเก็บผู้เล่นเหล่านั้นไว้ยิงในจังหวะที่มีความเสี่ยงสูงสุดอาจเป็นทางเลือกที่ดีกว่าการให้ยิงเป็นคนแรกๆ ของการดวลจุดโทษ
เช่นเดียวกับแบบจำลองอื่นๆ งานวิจัยนี้ทำให้ความเป็นจริงง่ายขึ้นกว่าที่เป็นจริง โดยยังไม่ได้นำปัจจัยอื่น เช่น กลยุทธ์ของผู้รักษาประตู ปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้รักษาประตูกับผู้ยิง อิทธิพลจากผู้ชมในสนาม ความเหนื่อยล้าสะสม หรือลักษณะทางจิตวิทยาเฉพาะตัวของผู้เล่นแต่ละคน มาพิจารณาร่วมด้วย ซึ่งผู้วิจัยเองก็ยอมรับว่าตัวแปรเหล่านี้จำเป็นต้องนำไปศึกษาต่อในอนาคต
