ผู้สูงอายุไทยที่อาศัยอยู่ตามลำพังเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว จากประมาณ 2.5 แสนคนในอดีต เป็น 2.2 ล้านคนในปัจจุบัน หรือเพิ่มขึ้นเกือบ 9 เท่า ขณะที่เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุเริ่มต้นที่เดือนละ 600 บาท สำหรับอายุ 60–69 ปี ซึ่งครอบคลุมค่าใช้จ่ายเฉลี่ยเพียง 7.9% เท่านั้น จากค่าใช้จ่ายเฉลี่ยของผู้สูงอายุวัย 61–70 ปีที่สูงถึง 7,600 บาทต่อเดือน
ครอบครัวไทยกำลังเปลี่ยนไป
ข้อมูลจาก TDRI ชี้ว่า เมื่อ 30 ปีก่อน ผู้สูงอายุ 86 คนจาก 100 คนอาศัยอยู่กับลูกหลาน แต่ปัจจุบันลดลงเหลือเพียง 65 คน ขณะที่ผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียวเพิ่มขึ้นเกือบ 9 เท่า และผู้ที่อยู่กับคู่สมรสสองคนเพิ่มขึ้นเกือบ 8 เท่า การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้เกิดจากการทอดทิ้ง แต่เป็นผลจากการย้ายถิ่นเพื่อทำงาน อัตราการเกิดที่ลดลง การแต่งงานช้าลง และค่าครองชีพที่สูงขึ้น ทำให้ครอบครัวขยายค่อย ๆ หายไป
เบี้ยยังชีพไม่พอใช้จริง
เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุเป็นแบบขั้นบันได: อายุ 60–69 ปี ได้ 600 บาท/เดือน, อายุ 70–79 ปี ได้ 700 บาท/เดือน, อายุ 80–89 ปี ได้ 800 บาท/เดือน, และอายุ 90 ปีขึ้นไป ได้ 1,000 บาท/เดือน ขณะที่ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยของผู้สูงอายุอายุ 61–70 ปี อยู่ที่ 7,600 บาทต่อเดือน ทำให้ผู้สูงอายุยังต้องหาเงินเพิ่มอีกประมาณ 6,000–7,000 บาทต่อเดือนจากเงินออม บำนาญ การทำงานต่อ หรือการสนับสนุนจากครอบครัว
เงินออมไม่พอใช้หลังเกษียณ
อัตราการออมเฉลี่ยของคนวัย 46–60 ปี อยู่ที่เดือนละ 4,416 บาท หากเริ่มออมตั้งแต่อายุ 46 ปี จะมีเงินสะสมประมาณ 742,000 บาท ซึ่งเพียงพอต่อค่าใช้จ่ายหลังเกษียณประมาณ 6.6 ปี ขณะที่ผู้เริ่มออมเมื่ออายุ 50 ปี จะมีเงินใช้ได้ราว 5.1 ปี และหากเริ่มออมเมื่ออายุ 55 ปี เงินออมอาจเพียงพอเพียง 2.8 ปีเท่านั้น ขณะที่คนไทยมีอายุยืนขึ้น แนวโน้มใช้ชีวิตเกิน 80 ปีมากขึ้น
คนใกล้เกษียณก้อนใหญ่กำลังเข้าสู่วัยเกษียณ
กลุ่มอายุ 46–60 ปี เพิ่มขึ้นจากประมาณ 7.9 ล้านคน เป็น 17.3 ล้านคน หรือคิดเป็น 39% ของประชากรวัยแรงงานทั้งหมด ในอีก 10–15 ปีข้างหน้า คนกลุ่มนี้จะทยอยออกจากตลาดแรงงานพร้อมกัน โดยส่วนใหญ่อยู่ในภาคเอกชน ธุรกิจส่วนตัว และอาชีพอิสระ ทำให้หลักประกันหลังเกษียณแตกต่างกันมาก
ค่าใช้จ่ายผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น
ตลอด 30 ปีที่ผ่านมา ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยของผู้สูงอายุเพิ่มจากประมาณ 1,726 บาทต่อเดือน เป็นกว่า 7,300 บาทต่อเดือน นอกจากค่าอาหารแล้ว ค่าเดินทางและค่าสื่อสารเพิ่มขึ้นในทุกกลุ่ม ผู้สูงอายุอายุ 80 ปีขึ้นไปมีค่าใช้จ่ายในการจ้างบุคคลภายนอกเพิ่มขึ้น เช่น ผู้ดูแล คนช่วยงานบ้าน
ถึงเวลารื้อและสร้างระบบรองรับ
ประเทศไทยกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด ความต้องการระบบดูแลระยะยาว การดูแลถึงบ้าน และบริการสาธารณะที่เป็นมิตรกับผู้สูงวัยเพิ่มขึ้น TDRI ระบุว่าถึงเวลา “รื้อและสร้าง” ระบบรองรับใหม่ ที่เน้นการป้องกันตั้งแต่ก่อนเกษียณ และการสร้างโครงสร้างพื้นฐานที่เอื้อต่อการพึ่งพาตนเอง เพื่อเปลี่ยนโจทย์สังคมสูงวัยจากวิกฤตให้เป็นโอกาส
