วันที่ 9 กรกฎาคม 2569 ที่อาคารรัฐสภา นายวาโย อัศวรุ่งเรือง ประธานคณะกรรมาธิการกิจการศาล องค์กรอิสระ องค์กรอัยการ รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน และกองทุน พร้อมด้วย นางสาวพนิดา มงคลสวัสดิ์ ประธานคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษากระบวนการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2569 และการเลือกสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2567 และคณะ แถลงความคืบหน้าผลการศึกษาของคณะอนุกรรมาธิการเกี่ยวกับกระบวนการเลือกสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2567
ผลการศึกษาพบปัญหาเชิงโครงสร้างและข้อครหาการเมือง
ตามมติที่ประชุมของคณะ กมธ. ได้มีมติให้ตั้งคณะอนุกรรมาธิการเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2569 ขณะนี้ทางอนุกรรมาธิการได้ดำเนินการประชุมเพื่อศึกษาปัญหาและจัดทำข้อเสนอแนะมาแล้ว 5 ครั้ง ทำให้ได้ข้อมูลเบื้องต้นที่สำคัญเกี่ยวกับกระบวนการเลือกสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2567
ระบบการเลือก สว. ถูกคาดหวังให้เป็นตัวแทนคนทุกกลุ่ม แต่ในความเป็นจริงมีคนบางกลุ่มที่ตกหล่นจากกระบวนการคัดเลือก อาทิ ผู้พิการและกลุ่มชาติพันธุ์ นอกจากนี้ ระบบการเลือก สว. ถูกคาดหวังให้มุ่งเน้นไปที่ความรู้ ความสามารถ แต่ในความเป็นจริงกลับขึ้นอยู่กับการวางแผน การจัดตั้งและการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ บางคนมีการระบุประวัติการทำงานเพียงไม่กี่บรรทัดแต่กลับได้รับการเลือกตั้งอย่างถล่มทลาย ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าหลักเกณฑ์ที่ทำให้ได้รับเลือกตั้งไม่ใช่เรื่องความรู้ความสามารถ
ระบบเลือกกันเองต้องการให้ สว. เป็นอิสระและเป็นกลางทางการเมือง แต่กลับมีข้อครหาว่าผู้ได้รับเลือกตั้งอยู่ใต้อาณัติของพรรคการเมือง
กมธ. จี้ กกต. สืบสวนเชิงลึกและส่งฟ้องศาลฎีกาโดยเร็ว
ผลการศึกษาเบื้องต้นของคณะอนุกรรมาธิการระบุว่า ปัญหาที่พบในกระบวนการเลือกสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2567 มีส่วนเกี่ยวข้องกับการปฏิบัติหน้าที่ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) และคณะกรรมการการเลือกระดับอำเภอและจังหวัด ซึ่งเป็นประเด็นที่คณะอนุกรรมาธิการเห็นว่าควรได้รับการตรวจสอบเพิ่มเติม
คณะอนุกรรมาธิการมีข้อเรียกร้องต่อคณะกรรมการการเลือกตั้งในการตรวจสอบการเลือกตั้ง สว. พ.ศ. 2567 เพื่อให้ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความสุจริตและเที่ยงธรรม ดังนี้
- คณะกรรมการการเลือกตั้งต้องพิจารณาพยานหลักฐานด้วยความถี่ถ้วนและรวดเร็ว หากมีประเด็นที่ยังไม่ชัดเจนหรือประเด็นที่มีความเห็นที่แตกต่าง โดยเฉพาะความเห็นที่แตกต่างกันระหว่างคณะกรรมการสืบสวนและไต่สวนชุดที่ 26 กับคณะอนุกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดปัญหาหรือข้อโต้แย้งชุดที่ 36 ทาง กกต. จะต้องมีการสืบสวนเชิงลึกเพื่อรวบรวมข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเพิ่มเติม
- คณะกรรมการการเลือกตั้งต้องนำสำนวนการสืบสวนและพยานหลักฐานทั้งหมดส่งฟ้องต่อศาลฎีกาโดยเร็วที่สุด โดยเฉพาะข้อมูลจากสำนวนของคณะกรรมการสืบสวนและไต่สวนชุดที่ 26 ที่มีข้อมูลไม่น้อยกว่า 90,000 หน้า
- คณะกรรมการการเลือกตั้งจะต้องทำหน้าที่ด้วยความโปร่งใส จะต้องมีการเปิดเผยข้อมูลที่เกี่ยวกับความคืบหน้าในการพิจารณาคดีการทุจริตการเลือกตั้ง สว. ให้สาธารณะได้มีส่วนร่วมในการติดตามตรวจสอบว่ากำลังอยู่ในขั้นตอนไหน มีพยานหลักฐานประเภทใด และเกี่ยวข้องกับบุคคลใด
ข้อเสนอ 3 ระดับเพื่อปฏิรูปกระบวนการเลือก สว.
พร้อมกันนี้ คณะอนุกรรมาธิการเตรียมทำข้อเสนอ 3 ระดับ เพื่อเสนอต่อรัฐสภา ดังนี้
- ระดับรัฐธรรมนูญ อาจจะต้องทบทวนถึงความจำเป็นของการมี สว. ไปจนถึงกระบวนการได้มาซึ่ง สว. ที่มีความชอบธรรมทางประชาธิปไตย
- ระดับพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ เพื่อทำให้ระหว่างที่มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไม่ต้องประสบปัญหาความล่าช้า จึงควรมีข้อเสนอปรับปรุงแก้ไขกระบวนการการเลือก สว. ให้มีความชอบธรรมทางประชาธิปไตย เป็นตัวแทนของกลุ่มต่าง ๆ ในสังคม และเป็นไปอย่างสุจริตเที่ยงธรรม
- ระดับระเบียบ เพื่อให้การดำเนินการหรือการทำหน้าที่ของคณะกรรมการการเลือกตั้งเป็นตัวอย่างที่ดีในเรื่องธรรมาภิบาลและมีประสิทธิภาพ
จากนั้น นายวาโย อัศวรุ่งเรือง รับหนังสือจากรองศาสตราจารย์สมชัย ศรีสุทธยากร อดีตกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เพื่อขอให้ตรวจสอบกรณีที่ทนายความรายหนึ่งแสดงความเห็นเกี่ยวกับคำพิพากษาของศาลปกครองสูงสุด ซึ่งผู้ร้องเห็นว่าอาจเข้าข่ายละเมิดอำนาจศาล
