เปิดตำนานกว่า 150 ปี ชาลิปตัน ชาเย็นที่ช่วยชีวิตคนไทยในทุกหน้าร้อน
ความร้อนระอุในช่วงฤดูร้อนถือเป็นศัตรูตัวฉกาจของคนไทย โดยเฉพาะในเดือนเมษายนที่อุณหภูมิพุ่งทะลุ 40 องศาเซลเซียส ในสถานการณ์ที่เหมือนอยู่ในนรกแบบนี้ ตัวช่วยสำคัญของหลายคนคือเครื่องดื่ม และหนึ่งในเครื่องดื่มตัวท็อปเรื่องความสดชื่น คือเจ้าของฉลากสีเหลืองอันเป็นเอกลักษณ์ กับชื่อที่คนไทยเรียกได้คล่องปากว่า “ชาลิปตัน” นี่คือแบรนด์ที่วิวัฒนาการจากร้านขายของชำเล็ก ๆ ในสกอตแลนด์ กลายเป็นสุดยอดผลิตภัณฑ์ประจำฤดูร้อนสำหรับคนไทยและทั่วโลก
จุดเริ่มต้นจากร้านขายของชำสู่วิสัยทัศน์ที่ยิ่งใหญ่
ย้อนกลับไปในปี 1871 หรือกว่า 150 ปีก่อน ชายคนหนึ่งชื่อ “โทมัส จอห์นสตัน ลิปตัน” ได้เริ่มต้นทุกอย่างจากศูนย์ เพราะเขาไม่ได้เกิดมาในครอบครัวที่ร่ำรวย ก้าวแรกที่ยิ่งใหญ่ของเขาคือการเปิดร้านขายของชำเล็ก ๆ ที่อาคารเลขที่ 101 ถนนสต็อบครอส ในกลาสโกว์ สกอตแลนด์ โทมัสไม่ใช่แค่เจ้าของร้าน แต่เขาเป็นนักการตลาดผู้มีวิสัยทัศน์ที่รู้ว่าจะดึงดูดความสนใจของลูกค้าได้อย่างไร
เพื่อให้ร้านของเขาเป็นที่รู้จัก โทมัสทำให้สิ่งที่หากอยู่ในโลกยุคปัจจุบันก็ต้องใช้คำว่า “เป็นไวรัล” นั่นคือการ “แห่ชีสก้อนใหญ่ที่สุดในโลก” ไปตามถนน เพียงเพื่อให้ชาวบ้านได้เห็นและรับรู้ถึงการมีอยู่ของร้านเล็ก ๆ นี่คือกลยุทธ์การใช้เอกลักษณ์หรือ “กิมมิก” ตั้งแต่ก่อนที่สังคมทั่วไปจะใช้คำนี้กันจนเกร่อ และมันพิสูจน์ให้เห็นว่า โทมัสรู้วิธีสร้างความบันเทิงได้มากพอ ๆ กับที่เขารู้วิธีขาย
การปฏิวัติวงการชาด้วยการตัดพ่อค้าคนกลาง
แต่โทมัสมีวิสัยทัศน์ที่ยิ่งใหญ่กว่าแค่การขายชีสและเบคอน เขาต้องการทำให้ “ชา” เป็นที่เข้าถึงได้ง่ายสำหรับทุกคน ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ชาเป็นสินค้าฟุ่มเฟือยสำหรับคนร่ำรวย มักขายเป็นใบชาแบบไม่บรรจุกล่องไม้ ซึ่งมีราคาแพงเกินกว่าที่คนทั่วไปจะซื้อได้ โทมัสเห็นว่าชนชั้นแรงงานชาวอังกฤษชื่นชอบชา แต่ไม่สามารถจ่ายราคาสูงที่พ่อค้าคนกลางตั้งไว้ได้
กลยุทธ์ทางธุรกิจของเขาจึงเรียบง่ายแต่ปฏิวัติวงการ เขาตัดสินใจตัดพ่อค้าคนกลางออกไปทั้งหมด เพื่อให้บรรลุเป้าหมายนี้ เขาไม่ได้แค่ต้องการซื้อชา แต่เขาต้องการเป็นเจ้าของห่วงโซ่อุปทานทั้งหมด ในปี 1890 ขณะที่แสร้งทำเป็นไปพักผ่อนที่ออสเตรเลีย เขาแอบแวะที่ศรีลังกา ซึ่งในเวลานั้นอุตสาหกรรมกาแฟภายในประเทศเพิ่งถูกทำลายล้างโดยเชื้อราร้ายแรง
เนื่องจากเกาะกำลังสั่นคลอนจากเหตุการณ์นั้น ที่ดินจึงถูกขายในราคาที่ถูกมาก นายหน้าบอกโทมัสว่า “คุณสามารถซื้อที่ดินที่นี่ได้ในราคาถูกมาก” และเขาก็ไม่ลังเลเลย โดยซื้อที่ดินแปลงแรก และในที่สุดก็เป็นเจ้าของที่ดินมากกว่าสิบผืน โทมัสยังกลายเป็นผู้บุกเบิกแนวคิด “จากฟาร์มสู่โต๊ะอาหาร” โดยพัฒนาระบบการขนส่งชาที่รวดเร็วยิ่งขึ้นทั่วที่ดินของเขา
และเกิดเป็นสโลแกนแรกของชาลิปตันที่ว่า “ส่งตรงจากสวนชาสู่กาน้ำชา” ด้วยการเป็นเจ้าของสวนชา เขาจึงสามารถลดราคาขายปลีกของชาจาก 50 เซนต์เหลือเพียง 30 เซนต์ต่อปอนด์ ถูกลงเกือบครึ่งหนึ่งกลายเป็นราคาที่จับต้องได้ สิ่งนี้ทำให้ชาลิปตันกลายเป็นที่นิยมอย่างรวดเร็วในหมู่คนทั่วไปที่ในที่สุดก็สามารถเข้าถึงผลิตภัณฑ์ระดับพรีเมียมได้
นวัตกรรมการบรรจุและการขยายสู่ชาเย็น
โทมัสไม่ได้หยุดอยู่แค่การทำให้ลิปตันเป็นชาราคาถูก แต่เขายังปฏิวัติวิธีการบรรจุและจำหน่ายชาอย่างสิ้นเชิง ลิปตันเป็นรายแรกที่จำหน่ายชาในบรรจุภัณฑ์มาตรฐานที่วัดปริมาณไว้ล่วงหน้า โดยในยุคแรกมีขนาด 1/4 ปอนด์ 1/2 ปอนด์ และ 1 ปอนด์ ก่อนหน้านี้ พนักงานขายจะชั่งน้ำหนักชาจากลังไม้ ซึ่งทำให้ลูกค้าสงสัยในความแม่นยำของเครื่องชั่ง
แต่บรรจุภัณฑ์ที่ปิดผนึกของลิปตันทำให้ลูกค้ามั่นใจได้ว่า พวกเขาจะได้ชาในปริมาณที่แน่นอน ไม่ว่าจะไปที่ร้านไหนก็ตาม ในปี 1893 ความสำเร็จของเขานั้นยิ่งใหญ่มากจนเขาขายชาได้ 1 ล้านซองในงานมหกรรมโลก หรือ World Expo ที่ชิคาโก เนื่องจากผลงานที่โดดเด่นในวงการค้าชา โทมัส ลิปตัน จึงได้รับพระราชทานยศอัศวิน หรือ “เซอร์” จากสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียในปี 1898
ในขณะที่ลิปตันกำลังประสบความสำเร็จในวงการชาร้อน กระแสใหม่ก็กำลังก่อตัวขึ้น นั่นคือ “ชาเย็น” ความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เกิดขึ้นที่งานมหกรรมโลกหรือ World Expo ปี 1904 ที่เซนต์หลุยส์ มันเป็นฤดูร้อนที่ร้อนจัด และริชาร์ด เบลชินเดน พ่อค้าชาชาวอังกฤษ ไม่สามารถหาใครมาลองชิมตัวอย่างชาอุ่นของเขาได้
ด้วยการพลิกแพลงอย่างชาญฉลาด เขาจึงเติมน้ำแข็งลงในตัวอย่างชาเพื่อช่วยให้ผู้เข้าชมงานคลายร้อน ผลลัพธ์ที่สดชื่นนั้นได้รับความนิยมในทันทีและทำให้ชาเย็นเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก แน่นอนว่าลิปตันก็เห็นโอกาสและเข้าร่วม “ตลาดชาเย็น” และยกระดับความสะดวกสบายไปอีกขั้น
การเติบโตสู่แบรนด์ระดับโลกและความยั่งยืน
ในปี 1964 พวกเขาเปิดตัวผงชาเย็นสำเร็จรูปเป็นครั้งแรกในสหรัฐฯ จากนั้นในปี 1972 จึงเริ่มบรรจุชาเย็นลงในกระป๋องเพื่อให้ผู้คนพกพาไปได้ทุกที่ แต่สิ่งที่เปลี่ยนเกมอย่างแท้จริงเกิดขึ้นในปี 1991 ลิปตันร่วมมือกับเป๊ปซี่-โคล่าในการร่วมทุนเพื่อจัดจำหน่ายชาเย็นพร้อมดื่มแบบบรรจุขวด ทันใดนั้น ชาเย็นลิปตันก็มีอยู่ทุกหนทุกแห่งในโลก
ปัจจุบัน บริษัท Lipton Teas and Infusions เป็นเจ้าของหลักของแบรนด์ชาลิปตัน โดยเข้าซื้อกิจการจากยูนิลีเวอร์ในเดือน กรกฎาคม 2022 โดย CVC Capital Partners และดำเนินงานในฐานะบริษัทอิสระ ซึ่ง ณ เดือนกันยายน 2024 รายได้ประจำปีของ Lipton Teas and Infusions สูงถึง 5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 1.6 แสนล้านบาท)
สำหรับคนไทย ลิปตันเป็นเครื่องดื่มที่นอกจากจะมอบความสดชื่นแล้วยังมีความหลากหลาย เพราะมีการคิดค้นรสชาติใหม่ ๆ มาให้ลิ้มลองเสมอ ไม่ว่าจะเป็นรสเลมอนคลาสสิก รสพีชหวาน หรือรสมะม่วง ความสมดุลที่ลงตัวระหว่างกลิ่นอายของชาและความสดชื่นของผลไม้ ทำให้คนไทยกลายคนผ่านฤดูร้อนมาได้
การที่ชาลิปตันอยู่มาได้ยาวนานถึง 150 ปีนั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเป็นเครื่องดื่มที่มอบความเย็นสดชื่นเพียงอย่างเดียว แต่พวกเขายังทำงานในเรื่องของความยั่งยืนด้วย ลิปตันเป็นบริษัทชาชั้นนำแห่งแรกที่ประกาศความมุ่งมั่นด้านความยั่งยืนอย่างเป็นทางการในปี 2007
ปัจจุบัน พวกเขากำลังทยอยใช้ขวด rPET 100% เพื่อช่วยโลกไปพร้อม ๆ กับการฟื้นฟูโลก ในปี 2018 พวกเขายังได้เปิดตัวถุงชาที่ย่อยสลายได้เองที่บ้านเป็นครั้งแรกในสหราชอาณาจักร ปัจจุบัน ลิปตันเป็นแบรนด์ชาอันดับต้น ๆ ของโลก ได้รับความนิยมในกว่า 100 ประเทศทั่วโลก
เป็นแบรนด์ที่อยู่รอดมาได้แม้เจอทั้งสงครามโลก การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ และรสนิยมที่เปลี่ยนไป จากร้านแรกของ เซอร์ โทมัส ลิปตัน ในปี 1871 จนถึงขวดในมือคุณวันนี้ พันธกิจของแบรนด์ยังคงไม่เปลี่ยนแปลง นั่นคือการทำให้เครื่องดื่มคุณภาพเป็นสิ่งที่เข้าถึงได้สำหรับทุกคน
