ปี 2568 ประเทศไทยยังคงครองตำแหน่งผู้ส่งออกน้ำตาลและผลิตภัณฑ์อันดับ 2 ของโลก โดยเป็นแหล่งนำเข้าน้ำตาลแปรรูปอันดับ 1 ของจีน เนื่องจากราคาน้ำตาลในจีนค่อนข้างสูง ในกลุ่มประเทศอาเซียน ไทยส่งออกน้ำตาลแปรรูปสูงถึง 49 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่อีก 30 เปอร์เซ็นต์ถูกส่งออกไปยังจีน รวมถึงเกาหลีใต้และไต้หวันตามสัดส่วน ส่วนน้ำตาลทรายยังคงเป็นสินค้าส่งออกอันดับ 1 ของไทย รองจากบราซิลและอินเดีย
ผลกระทบจากสงครามสหรัฐ-อิหร่าน
หลังจากสหรัฐอเมริกา อิสราเอลและอิหร่านเริ่มทำสงครามในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 น้ำตาลซึ่งเป็นสินค้ายุทธปัจจัยเผชิญภาวะปั่นป่วนครั้งใหญ่ ราคาน้ำตาลดิบในตลาด ICE นิวยอร์กพุ่งขึ้นสูงสุด 3% ในช่วงต้นเดือนมีนาคม ก่อนปิดตลาดที่ 13.91 เซนต์ต่อปอนด์ ส่วนน้ำตาลขาวปิดตลาดที่ 413.60 ดอลลาร์ต่อตัน เพิ่มขึ้น 1.4%
นักวิเคราะห์ชี้ว่าสงครามครั้งนี้ส่งผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานน้ำตาลโลกผ่าน 3 ทางพร้อมกัน บราซิลซึ่งเป็นยักษ์ใหญ่ผู้ส่งออกน้ำตาลเบนเข็มสู่เอทานอลเพื่อทดแทนพลังงานน้ำมัน ส่งผลให้อ้อยที่นำไปผลิตน้ำตาลมีสัดส่วนลดลง ทำให้ปริมาณน้ำตาลลดลง 1-2 ล้านตัน ส่วนอินเดียจะได้อานิสงส์จากภาวะส่งออกที่ชะลอตัว ขณะที่ความตึงเครียดในสังคมอ่าวเปอร์เซียทำให้การส่งออกไปตลาดหลักอย่างกลุ่มประเทศอ่าวอาหรับชะงักงัน
อุตสาหกรรมน้ำตาลไทยปี 2568
ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์ (SCB EIC) ระบุว่าอุตสาหกรรมน้ำตาลไทยปี 2568 มีอุปสรรคในการเข้าสู่ตลาดสูง ส่งผลให้ส่วนแบ่งตลาดกระจุกตัวอยู่กับผู้ประกอบการเพียงไม่กี่ราย อุตสาหกรรมน้ำตาลถูกควบคุมอย่างเข้มงวดจากภาครัฐ โดยผู้ที่จะดำเนินธุรกิจผลิตและจำหน่ายน้ำตาลทรายต้องปฏิบัติตามเงื่อนไข เช่น จุดที่ตั้งโรงงานต้องห่างจากโรงงานที่ได้รับใบอนุญาตแล้วไม่น้อยกว่า 50 กิโลเมตร หรือต้องเตรียมปริมาณอ้อยเข้าสู่โรงงานไม่น้อยกว่า 50% ของกำลังการผลิต ทำให้ผู้ประกอบการรายใหม่แข่งขันได้ยาก
การเข้ามาประกอบธุรกิจน้ำตาลในไทยของบุคคลต่างด้าวต้องได้รับอนุมัติจากคณะรัฐมนตรี และการนำเข้าน้ำตาลต้องได้รับการอนุมัติจากภาครัฐ ส่งผลให้ผู้ประกอบการไทยไม่ต้องเผชิญการแข่งขันจากผู้เล่นต่างชาติและรายใหม่
โครงสร้างตลาด
ปีการผลิต 2566/2567 มีโรงงานน้ำตาลเปิดหีบผลิตจำนวน 57 โรงงาน (ปี 2567/2568 จะเพิ่มอีก 1 โรงงาน) โดยกว่า 75% หรือ 43 โรงงาน อยู่ภายใต้การดำเนินงานของ 13 กลุ่มบริษัท ส่วนอีก 14 โรงงานเป็นโรงงานอิสระ กลุ่มผู้ผลิตน้ำตาลรายใหญ่ 5 อันดับแรกครองส่วนแบ่งตลาดปริมาณการผลิตน้ำตาลรวมกันสูงถึง 54% โดยกลุ่มมิตรผลมีส่วนแบ่งมากเป็นอันดับ 1 (23.9%) ตามด้วยกลุ่มไทยรุ่งเรือง (9.1%) โคราช (8.9%) ท่ามะกา หรือ KSL (6.4%) และไทยเอกลักษณ์หรือ KTIS (5.8%) ส่วนน้ำตาลครบุรี (KBS) และน้ำตาลบุรีรัมย์ (BRR) มีส่วนแบ่ง 4.6% และ 3.1% ตามลำดับ
การแข่งขันและผลผลิต
โรงงานน้ำตาลเน้นการแข่งขันในด้านการจัดหาวัตถุดิบอ้อยเป็นหลัก ปริมาณอ้อยที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจะช่วยลดการแข่งขันและเพิ่มผลผลิตน้ำตาล รวมถึงผลพลอยได้ ส่งผลดีต่อกำไรของผู้ประกอบการในปี 2568 ปัจจุบันอุตสาหกรรมน้ำตาลมีกำลังการผลิตมากกว่าปริมาณอ้อยในประเทศ ทำให้ผู้ประกอบการต้องแข่งขันกันจัดหาอ้อยเพื่อลดต้นทุนการผลิตต่อหน่วย ความรุนแรงในการจัดหาอ้อยขึ้นอยู่กับปริมาณผลผลิตในแต่ละปี ปีการผลิตที่ผ่านมาปริมาณอ้อยปรับตัวลดลง โดยเฉพาะในภาคกลางและภาคเหนือ ส่งผลให้การแข่งขันรุนแรง ผู้ประกอบการจึงใช้วิธีทำสัญญาซื้อขายอ้อยล่วงหน้ากับชาวไร่ ทำให้ราคารับซื้อสูงกว่าราคาขั้นต่ำ ส่งผลต่อต้นทุนการผลิตและกำไรของโรงงาน
การลักลอบขนน้ำตาลข้ามแดนไทย-กัมพูชา
ทุกเดือนมิถุนายนถึงกันยายนเป็นช่วงส่งออกน้ำตาลไปกัมพูชาของกลุ่มทุนอุตสาหกรรมน้ำตาลไทย แต่หลังสงครามไทย-กัมพูชายุติในปี 2568 ด่านชายแดนและจุดผ่อนปรนทุกจุดถูกปิดถาวร ทำให้กัมพูชาต้องนำเข้าน้ำตาลทรายจากเวียดนาม มาเลเซีย และสิงคโปร์ในราคาสูงกว่าซื้อจากไทย ส่งผลกระทบต่อต้นทุน
สำนักข่าว Khmer Times รายงานเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคมที่ผ่านมา Mao Thonin ผู้ว่าราชการจังหวัดกำปอต นำกำลังเฉพาะกิจตรวจค้นสถานที่เก็บและบรรจุน้ำตาลผิดกฎหมายในอำเภอทึกชู หลังได้รับข้อมูลการลักลอบขนสินค้าข้ามพรมแดน เจ้าหน้าที่พบหลักฐานว่ากระสอบน้ำตาลที่มีฉลากภาษาไทยถูกเปลี่ยนเป็นบรรจุภัณฑ์ภาษาเวียดนามเพื่อหลอกลวงเจ้าหน้าที่และตลาดภายในประเทศ
เส้นทางการค้าและกลุ่มทุน
ประเทศไทยส่งออกน้ำตาลทรายบริสุทธิ์ น้ำตาลทรายละเอียด และน้ำตาลทรายชั้น 1 ให้กลุ่มอาเซียน โดยกัมพูชา เมียนมา อินโดนีเซียเป็นลูกค้าหลัก แต่ราคาเฉลี่ยในอาเซียนต่ำกว่าพื้นที่อื่น แม้ไทยส่งออกน้ำตาลชั้นดีให้กัมพูชาสูงสุดตั้งแต่ปี 2555 แต่ราคาเฉลี่ยต่ำกว่าตลาดอื่น กัมพูชาส่งออกน้ำตาลต่อให้เวียดนามและประเทศอื่น ๆ
ข้อมูลการค้าน้ำตาลโลกของสหประชาชาติระบุว่าสหรัฐอเมริกาเป็นผู้นำเข้าน้ำตาลรายใหญ่จากฟิลิปปินส์ ส่วนกัมพูชาส่งออกไปเวียดนามเป็นหลัก และจีนเป็นปลายทางสุดท้ายของเวียดนาม กลุ่มทุนน้ำตาลไทยหลายแห่งมีความสัมพันธ์กับกลุ่มทุน L.Y.P Group ของลี ยง พัด (Ly Yong Phat) หรือพัด สุภาภา เจ้าของบริษัท พนมเปญ ชูการ์ ผู้ผลิตน้ำตาลรายใหญ่ของกัมพูชา
ในเดือนกันยายน 2568 กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ คว่ำบาตรธุรกิจของลี ยง พัด ข้อหาละเมิดสิทธิมนุษยชนร้ายแรง เกี่ยวข้องกับการบังคับใช้แรงงานและหลอกลงทุนออนไลน์ภายใต้กฎหมายแมกนิตสกี ต่อมา 28 ตุลาคม 2568 อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี มีคำสั่งถอนสัญชาติไทยของพัด หลังพบพฤติกรรมเชื่อมโยงกับกลุ่มฉ้อโกง ค้ามนุษย์ และหลอกลวงทางไซเบอร์ เขามีทรัพย์สินในไทยกว่า 70 ล้านบาท
การจับกุมน้ำตาลทรายจำนวนมากในจังหวัดกำปอต กัมพูชา ซึ่งสินค้าถูกเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ให้ดูเหมือนมาจากเวียดนาม แต่ข้อเท็จจริงเป็นกระสอบน้ำตาลที่มีฉลากภาษาไทย ทำให้เกิดคำถามสำคัญว่า กระสอบน้ำตาลเป็นของบริษัทใด มีเบื้องหลังเกี่ยวข้องกับใคร ทั้งที่ด่านชายแดนยังปิดอยู่ แต่ถูกขนข้ามแดนได้อย่างไร และปลายทางอยู่ที่ไหน
