หมู่บ้านยางโล้นจัดเลือกตั้งหมอลำแบบประชาธิปไตย สร้างสีสันงานบุญผะเหวดปี 2572
ในขณะที่การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยจบลงตั้งแต่วันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 และสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ได้ประกาศรับรองผลการเลือกตั้งสส.เขตแล้วจำนวน 396 คน ส่วนสส.ปาร์ตี้ลิสต์ยังอยู่ระหว่างดำเนินการนั้น กลับมีอีกหนึ่งการเลือกตั้งที่สร้างความฮือฮาและสะท้อนวิถีประชาธิปไตยในระดับชุมชน นั่นคือ การเลือกตั้งคณะหมอลำ ของชาวบ้านยางโล้น ตำบลโคกภู อำเภอภูพาน จังหวัดสกลนคร เพื่อคัดเลือกคณะหมอลำที่จะไปแสดงในงานบุญผะเหวดในปี 2572 ซึ่งจัดขึ้นล่วงหน้าถึง 3 ปี
กระบวนการเลือกตั้งที่ครบวงจรและโปร่งใส
การเลือกตั้งคณะหมอลำครั้งนี้มีรูปแบบไม่ต่างจากการเลือกตั้งสส.ระดับชาติ โดยมีคณะหมอลำระดับ "ตัวท้อป" มาให้ชาวบ้านได้ใช้สิทธิเลือกตั้งจำนวน 9 คณะ พร้อมด้วยนักร้องลูกทุ่งอีสานชื่อดังอีก 3 คน จากจำนวนผู้ใช้สิทธิ์ทั้งหมด 507 คน ซึ่งมีบัตรเสียเพียง 2 ใบ กระบวนการประกอบด้วย:
- มีกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง
- มีการออกบัตรเลือกตั้งอย่างเป็นทางการ
- มีการนับคะแนนอย่างเปิดเผย
- มีบัตรดีและบัตรเสียที่ชัดเจน
- มีผู้ใหญ่บ้านจากหมู่ต่าง ๆ เป็นกรรมการร่วมกัน
ทำให้ "บ้านยางโล้น" กลายเป็นที่กล่าวขานว่าเป็นหมู่บ้านประชาธิปไตยของแท้ และถือเป็นสีสันสำคัญของงานบุญประจำปีที่เปิดโอกาสให้คนในชุมชนมีส่วนร่วมอย่างเต็มที่
ผลการเลือกตั้งและคณะหมอลำที่ได้รับความนิยม
ผลคะแนนเลือกตั้งคณะหมอลำจาก 9 คณะ ประกอบด้วย:
- วงสาวน้อยเพชรบ้านแพง: 181 คะแนน
- ซานเล้าบันเทิงศิลป์: 103 คะแนน
- ระเบียบวาทะศิลป์: 73 คะแนน
- ใจเกินร้อย: 30 คะแนน
- อีสานนครศิลป์: 14 คะแนน
- ไหมไทย: 13 คะแนน
- เสียงวิหค: 10 คะแนน
- เสียงอีสาน: 4 คะแนน
- สุดสะแนน: 2 คะแนน
ส่วนนักร้องลูกทุ่ง 3 คน ได้คะแนนดังนี้:
- ใหม่ พัชรี: 55 คะแนน
- ต่าย อรทัย: 11 คะแนน
- ไผ่ พงศธร: 9 คะแนน
โดยคณะหมอลำ สาวน้อยเพชรบ้านแพง คว้าชัยชนะด้วยคะแนนสูงสุด 181 คะแนน ซึ่งแสดงถึงความนิยมอย่างล้นหลามจากแฟนคลับหรือ "ด้อม" ของคณะหมอลำตัวยง
มิติใหม่ของการมีส่วนร่วมและความสำคัญของงานบุญผะเหวด
การลงคะแนนเลือกตั้งคณะหมอลำครั้งนี้ไม่ใช่การเลือกกันเล่น ๆ แต่เป็นมิติใหม่ในการเปิดโอกาสให้ทุกคนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง ถือเป็นตัวอย่างของการบริหารจัดการงานบุญแบบมีส่วนร่วมของชุมชนที่ทั้งสนุก โปร่งใส และส่งเสริมความสามัคคี
งานบุญผะเหวด หรือ "บุญพระเวส" ซึ่งหมายถึงบุญพระเวสสันดร หรือบุญมหาชาติ มีที่มาจากพระมาลัยสูตร ชาวอีสานนิยมจัดขึ้นในเดือนสี่ไทยหรือเดือนมีนาคมของทุกปี เป็นบุญประจำปีในฮีตสิบสอง ก่อนงานบุญ ชาวบ้านจะประชุมกันเพื่อกำหนดวันทำบุญ นิมนต์พระภิกษุสามเณรมาเทศน์ และแบ่งหนังสือใบลานเรื่องพระเวสสันดรชาดกออกเป็นกัณฑ์ต่าง ๆ
บางพื้นที่อาจมีพิธีแห่ผีตาโขนหรือจัดมหรสพสมโภชน์ เช่น วงดนตรีและคณะหมอลำ ซึ่งยังคงได้รับความนิยมจากชาวบ้านในภาคอีสานและเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตมาตั้งแต่อดีต
หมอลำ: มรดกวัฒนธรรมและซอฟต์พาวเวอร์ของอีสาน
หมอลำมีพัฒนาการจากการแสดงพื้นบ้านตั้งแต่ 3,000 ปีมาแล้ว จากการขุดพบขวานสำริดของวัฒนธรรมดองซอนในเวียดนามเหนือ จนพัฒนามาสู่ยุคออนไลน์ที่มีแฟนคลับ ในปี 2552 กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ได้ประกาศขึ้นทะเบียนให้ "หมอลำ" เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ถือเป็นทุนทางวัฒนธรรมสำคัญและซอฟต์พาวเวอร์ที่ผลักดันเศรษฐกิจและสังคม
การเลือกตั้งคณะหมอลำที่บ้านยางโล้นจึงไม่เพียงสร้างความบันเทิง แต่ยังเป็นพื้นที่เล็ก ๆ ในการสร้างประชาธิปไตย โดยใช้เสียงโหวตตามระบอบประชาธิปไตยให้ชาวบ้านได้มีส่วนร่วมตัดสินใจร่วมกัน สะท้อนถึงความรุ่งเรืองของวัฒนธรรมอีสานที่ยังคงสืบสานและพัฒนาต่อไป
