องค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) หรือ ACT เปิดเผยข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐในร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายประจำปี 2570 วงเงิน 3.788 ล้านล้านบาท พบว่ามีการใช้วิธีเฉพาะเจาะจงสูงถึงร้อยละ 97.8 คิดเป็นมูลค่ากว่าร้อยละ 40 ของงบประมาณทั้งหมด ซึ่งเป็นช่องโหว่สำคัญที่เอื้อต่อการทุจริต
ACT เผยสถิติชวนอึ้ง วิธีเฉพาะเจาะจงพุ่ง 97.8%
นายมานะ นิมิตรมงคล ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) เปิดเผยว่า แม้ปัจจุบันจะมีระบบ e-bidding แต่ผู้มีอำนาจมักนำมาใช้เป็นยันต์กันโกงบังหน้า โครงการของรัฐจำนวนมากไม่ควรเกิดขึ้น แต่ถูกผลักดันเพราะมีวาระซ่อนเร้น ส่งผลให้อาคารราชการทั่วประเทศถูกทิ้งร้าง สร้างไม่เสร็จ หรือใช้งานไม่คุ้มค่า
สารพัดกลโกง ตั้งแต่ก่อนประมูลถึงตรวจรับงาน
นายมานะขยายความถึงแท็กติกของเจ้าหน้าที่รัฐและนักการเมืองที่ทำกันทุกขั้นตอน ตั้งแต่ก่อนประมูล เช่น การซอยโครงการย่อย การล็อกสเปก การจงใจดึงเวลาให้กระชั้นชิดเพื่อบีบให้ใช้วิธีจัดซื้อกรณีพิเศษ เช่น กรณีซื้อดอกดาวเรือง 9 หมื่นกระถางที่เตะถ่วงเวลาจนต้องจัดซื้อแบบเฉพาะเจาะจง ช่วงประมูลมีการฮั้ว กีดกันคู่แข่ง ทำสัญญาให้รัฐเสียเปรียบ ช่วงตรวจรับงานมีการกลั่นแกล้งผู้รับเหมาที่ไม่จ่ายส่วย เช่น อนุมัติแบบช้า สั่งแก้งานหยุมหยิม ปิดกั้นการซื้อวัสดุ เพื่อบีบให้จ่ายเงินใต้โต๊ะ
8 ข้อเสนอของ ACT เพื่ออุดรอยรั่ว
จากการถอดบทเรียน ACT เสนอ 8 มาตรการ ได้แก่ 1. เปิดกว้างแข่งขัน เน้นความโปร่งใส วัดประสิทธิภาพได้จริง 2. ดึงประชาชนมีส่วนร่วม สร้างกลไกป้องกัน 3. หั่นกำไรส่วนเกิน ตัดวงจรเงินใต้โต๊ะ 4. นำเทคโนโลยีมาใช้ เช่น เว็บไซต์ ACTAi 5. ทบทวนบัญชีผู้รับเหมาเพื่อเปิดพื้นที่แข่งขัน 6. สแกนเอกชนเชิงลึก (Due diligence) 7. จัดทำบัญชีเฝ้าระวังผู้ทิ้งงาน (Watch list) 8. สร้างมาตรการคู่ทั้งผู้ซื้อและผู้ขายต้องมีนโยบายต้านโกง
ACT จี้รัฐบาลจัดเวทีสาธารณะก่อน 1 ต.ค. นี้
นายมานะกล่าวว่า ผู้มีอำนาจมักปฏิเสธโดยอ้างว่าจัดซื้อด้วย e-bidding จะโกงได้อย่างไร แต่ e-bidding ถูกใช้เป็นยันต์กันโกงเพราะจัดซื้อจัดจ้างแบบเฉพาะเจาะจงมีมาก โครงการของรัฐจำนวนมากไม่ควรทำตั้งแต่แรก แต่ดิ้นรนทำเพราะมีเบื้องหลัง หลักฐานคืออาคารราชการที่สร้างแล้วไม่ได้ใช้ ใช้ไม่คุ้มค่า ปล่อยทิ้งร้าง สร้างไม่เสร็จ การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐต้องยกเครื่องตั้งแต่ขั้นตอนการจัดทำโครงการ การเสนอขอและอนุมัติงบประมาณ ไปจนจบขั้นตอนตาม พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้างฯ ACT จึงเรียกร้องให้รัฐบาลจัดเวทีสาธารณะรับฟังเสียงประชาชนและผู้มีส่วนได้เสีย เพื่อยกเครื่องระบบก่อนงบประมาณปี 2570 จะเริ่มใช้ในวันที่ 1 ตุลาคมนี้
