ACT เปิดสูตรปิดช่องโกง 'ตำราเรียน' ลดงบรัฐ 255 ล้านบาท เสนอใช้เป็นมาตรฐานจัดซื้อภาครัฐ

ACT เปิดสูตรปิดช่องโกง 'ตำราเรียน' ลดงบรัฐ 255 ล้านบาท เสนอใช้เป็นมาตรฐานจัดซื้อภาครัฐ

องค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) หรือ ACT ได้เปิดเผยความสำเร็จจากการนำกลไก "ข้อตกลงคุณธรรม" (Integrity Pact) มาใช้ในโครงการจัดซื้อจัดจ้างตำราเรียนของภาครัฐ ซึ่งสามารถช่วยประหยัดงบประมาณได้ถึง 255.6 ล้านบาท หรือคิดเป็น 25.31% จากวงเงินงบประมาณที่ตั้งไว้ 1,010 ล้านบาท โดยผลลัพธ์นี้สะท้อนให้เห็นว่าการเปิดกระบวนการให้โปร่งใสตั้งแต่ต้นสามารถลดภาระงบประมาณของประเทศได้อย่างเป็นรูปธรรม

ความโปร่งใสนำมาซึ่งการประหยัดงบประมาณ

ดร.มานะ นิมิตรมงคล ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) เปิดเผยว่า การจัดซื้อตำราเรียนของภาครัฐถูกตั้งข้อสังเกตเรื่องความโปร่งใสต่อเนื่องมาหลายปี ทั้งประเด็นการแบ่งงาน การล็อกสเปกกระดาษ การผูกขาด หรือการกำหนดเงื่อนไขที่ทำให้ผู้ประกอบการรายใหม่แข่งขันได้ยาก ล่าสุด สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา (สกสค.) กระทรวงศึกษาธิการ ได้ปรับกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างในโครงการจัดพิมพ์ตำราเรียนปีการศึกษา 2569 โดยนำกลไก "ข้อตกลงคุณธรรม" มาใช้ เริ่มตั้งแต่วันที่ 7 มกราคม 2569 พร้อมเปิดให้ผู้สังเกตการณ์อิสระจาก ACT เข้าร่วมสังเกตการณ์ตั้งแต่ต้น

การปรับกระบวนการดังกล่าวทำให้การประกวดราคาเปิดกว้างและโปร่งใสมากขึ้น ส่งผลให้รัฐสามารถประหยัดงบประมาณได้ถึง 255.6 ล้านบาท โดยราคาที่ผู้ชนะการประมูลเสนออยู่ที่ 754.3 ล้านบาท และต่ำกว่าราคากลางประมาณ 155 ล้านบาท นอกจากนี้ ยังมีผู้ชนะการประมูลถึง 5 ราย ช่วยลดการกระจุกตัวของผู้รับงาน และครอบคลุมการจัดพิมพ์ตำราเรียนกว่า 27 ล้านเล่ม

—

3 กลยุทธ์สำคัญลดความเสี่ยงการทุจริต

ดร.มานะ กล่าวด้วยว่า การปรับกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างของ สกสค. ครั้งนี้ สามารถลดความเสี่ยงการทุจริตในการจัดพิมพ์ตำราเรียน ผ่าน 3 กลยุทธ์สำคัญ ได้แก่

1. ใช้กลไก "ข้อตกลงคุณธรรม" (Integrity Pact) เปิดให้ผู้สังเกตการณ์จากองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) เข้าร่วมสังเกตการณ์ทุกขั้นตอน ตั้งแต่การประชุมจัดทำ TOR การกำหนดราคากลาง ไปจนถึงการประกวดราคา เพื่อให้มั่นใจว่าไม่มีเงื่อนไขที่เป็นภาระเกินสมควรหรือกีดกันการแข่งขัน
2. เปลี่ยนรูปแบบการจัดจ้าง จากเดิมใช้ "วิธีคัดเลือก" ที่จำกัดผู้เสนอราคา มาเป็นการ "ประกาศเชิญชวนทั่วไป" โดยกำหนดให้ผู้เสนอราคาสามารถยื่นข้อเสนอได้ในทุกรายการ ทำให้เกิดการแข่งขันที่เปิดกว้างและรัฐจัดซื้อได้ในราคาที่เป็นธรรมทุกหมวดงาน
3. สกสค. กำกับการจัดทำ TOR โดยตรง เพื่อลดจุดอ่อนในอดีตที่อาจเกิดเงื่อนไขเอื้อประโยชน์ต่อผู้ประกอบการรายเดิม

ข้อตกลงคุณธรรมช่วยปิดช่องโกงและเพิ่มการแข่งขัน

ดร.มานะกล่าวเพิ่มเติมว่า "บทเรียนจากโครงการนี้ชัดเจนว่า คอร์รัปชันจำนวนมากเกิดขึ้นตั้งแต่ขั้นตอนออกแบบการจัดซื้อจัดจ้าง หากเปิดกระบวนการให้โปร่งใสตั้งแต่ต้น และมีผู้สังเกตการณ์อิสระ ผ่านกลไก 'ข้อตกลงคุณธรรม' เข้ามาร่วมตรวจสอบ จะช่วยปิดช่องโกง เพิ่มการแข่งขัน และทำให้ประเทศประหยัดงบประมาณได้มหาศาล จึงอยากเสนอให้โครงการจัดซื้อจัดจ้างขนาดใหญ่ของภาครัฐนำแนวทางนี้ไปใช้เป็นมาตรฐาน"

สถิติงบประมาณจัดพิมพ์ตำราเรียนย้อนหลัง 5 ปี

• ปีการศึกษา 2569 : 1,010 ล้านบาท (ประมูลได้ 754 ล้านบาท)
• ปีการศึกษา 2568 : 1,060 ล้านบาท
• ปีการศึกษา 2567 : 912.59 ล้านบาท
• ปีการศึกษา 2566 : 974 ล้านบาท
• ปีการศึกษา 2565 : ไม่มีงบประมาณส่วนนี้ เนื่องจากช่วงโควิดใช้สื่อการเรียนการสอนออนไลน์

การนำแนวทาง "ข้อตกลงคุณธรรม" มาใช้ในครั้งนี้ไม่เพียงแต่ช่วยประหยัดงบประมาณ แต่ยังสร้างมาตรฐานใหม่ในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐที่เน้นความโปร่งใสและความเป็นธรรม ซึ่งอาจเป็นโมเดลสำคัญสำหรับโครงการขนาดใหญ่ในอนาคต