เมนูปลาแซลมอนดิบหรือซาชิมิสไตล์ญี่ปุ่นยังคงเป็นอาหารยอดนิยมของคนไทย แต่ก็มีข้อกังวลในโลกออนไลน์เกี่ยวกับความเสี่ยงโรคพยาธิใบไม้ในตับจากการกินปลาแซลมอนดิบ เพื่อให้ผู้บริโภคเข้าใจถูกต้องและรับประทานได้อย่างสบายใจ เราได้เจาะลึกข้อเท็จจริงในเรื่องนี้แล้ว
ปลาแซลมอนมีพยาธิใบไม้ในตับหรือไม่?
พยาธิใบไม้ในตับ (Opisthorchis) มีวงจรชีวิตเฉพาะเจาะจงและเจริญเติบโตในปลาน้ำจืด โดยเฉพาะปลาน้ำจืดวงศ์ปลาตะเพียน เช่น ปลาขาว ปลาสร้อย ปลากระสูบ ซึ่งเป็นวัตถุดิบของเมนูพื้นบ้านสุกๆ ดิบๆ เช่น ก้อยปลา ปลาส้ม หรือปลาร้าดิบ อันเป็นสาเหตุหลักของโรคมะเร็งท่อน้ำดีในประเทศไทย
ในขณะที่ปลาแซลมอนเป็นปลาทะเลสองน้ำที่เกิดในน้ำจืดและใช้ชีวิตเติบโตในน้ำเค็ม สภาพแวดล้อมไม่เอื้อต่อการเติบโตของพยาธิใบไม้ในตับ ดังนั้นในเนื้อปลาแซลมอนจึงไม่มีความเสี่ยงของพยาธิใบไม้ในตับ
ความเสี่ยงจากพยาธิชนิดอื่นในปลาแซลมอน
แม้แซลมอนจะปลอดภัยจากพยาธิใบไม้ในตับ แต่การรับประทานแซลมอนดิบยังมีความเสี่ยงจากพยาธิชนิดอื่นที่อาศัยอยู่ในทะเล เช่น พยาธิตัวกลมและพยาธิตัวตืด ปัจจุบันพฤติกรรมการบริโภคอาหารดิบขยายตัวทั่วโลกตามกระแสอาหารญี่ปุ่น ส่งผลให้ตรวจพบพยาธิในปลาดิบในปริมาณที่มากกว่าเมื่อหลายสิบปีก่อน แนะนำให้เลือกรับประทานจากแหล่งหรือร้านอาหารที่มีความสะอาดและน่าเชื่อถือ
รู้จัก 3 กลุ่มพยาธิในอาหารดิบ
จากการจำแนกทางปรสิตวิทยา พยาธิที่พบได้บ่อยในเมนูปลาดิบและอาหารดิบ แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้
- พยาธิตัวกลม พบได้บ่อยในปลาทะเลและปลาหมึก เช่น ปลาคอด ปลาแซลมอน ปลาเฮอริ่ง ปลาดาบเงิน และปลาตาหวาน โดยมักไชเข้าสู่ผนังกระเพาะอาหารหรือลำไส้ ทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน ถ่ายเหลว และปวดท้องอย่างรุนแรงเฉียบพลัน
- พยาธิตัวแบนหรือพยาธิตัวตืด พบได้ทั้งในปลาน้ำจืดและปลาบางชนิด หากเข้าสู่ร่างกายจะเจริญเติบโตยาวอยู่ในลำไส้ มักส่งผลให้เกิดอาการท้องอืด ท้องบวม ปวดบิดเกร็งในช่องท้อง น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ และอาจเกิดภาวะเลือดจางเนื่องจากพยาธิแย่งดูดซึมสารอาหาร
- พยาธิใบไม้ พบในปลาน้ำจืดและอาหารหมักดอง เช่น ปลาร้า ก้อยปลา ซึ่งบางสายพันธุ์มีความอันตรายสูง สามารถไชทะลุระบบทางเดินอาหารไปยังตับหรือปอดได้ ก่อให้เกิดอาการแน่นท้อง ท้องอืด ถ่ายเหลว และหากไชเข้าสู่อวัยวะสำคัญ เช่น ตับ หรือถุงน้ำดี ก็อาจส่งผลเสียร้ายแรงในระยะยาว
แนวทางป้องกันสำหรับสายซาชิมิ
สรุปคือ ปลาแซลมอนไม่มีพยาธิใบไม้ในตับ แต่ยังคงมีความเสี่ยงจากพยาธิในทะเลชนิดอื่น ดังนั้นผู้บริโภคควรมีแนวทางปฏิบัติเพื่อความปลอดภัย ดังนี้
- เลือกบริโภคซาชิมิเกรด (Sashimi Grade) เท่านั้น โดยเลือกซื้อหรือรับประทานจากร้านค้าที่น่าเชื่อถือ มีมาตรฐานระบบการแช่แข็งและการจัดการที่ปลอดภัย
- หลีกเลี่ยงการกินปลาน้ำจืดดิบ เนื่องจากปลาน้ำจืดมีอัตราความชุกของพยาธิสูงและอันตรายกว่าปลาน้ำเค็ม
- สังเกตเนื้อสัมผัสทางกายภาพก่อนรับประทาน เนื้อปลาต้องสดแน่น ไม่มีสีคล้ำ ไม่มีเมือกหนา และไม่มีกลิ่นคาวรุนแรงผิดปกติ
หากพบอาการผิดปกติหลังรับประทานปลาดิบ ควรเข้าพบแพทย์เพื่อตรวจอุจจาระ ตรวจเลือด หรือส่องกล้องทางเดินอาหาร เพื่อรับการวินิจฉัยและจ่ายยาที่ตรงกับโรคอย่างปลอดภัย
