กัมพูชาชง 'สงกรานต์' ต่อยูเนสโก วธ.ไทยยันไม่กระทบสถานะมรดกวัฒนธรรมที่ขึ้นทะเบียนแล้ว
กระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) ของประเทศไทยได้ออกมายืนยันอย่างเป็นทางการว่า การที่ประเทศกัมพูชาเสนอรายการ "Mohasangkran chnam thmey, the traditional Khmer New Year in Cambodia" ต่อองค์การยูเนสโก (UNESCO) เพื่อขอขึ้นทะเบียนเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ จะไม่ส่งผลกระทบใดๆ ต่อสถานะของสงกรานต์ไทย ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเรียบร้อยแล้วตั้งแต่ปี 2566
ตรวจสอบข้อมูลยืนยันจากยูเนสโก
นางยุถิกา อิศรางกูร ณ อยุธยา อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม เปิดเผยว่า กรมฯ ได้ตรวจสอบข้อมูลจากเว็บไซต์ทางการของยูเนสโก และพบว่าเป็นข้อมูลจริง โดยในระบบฐานข้อมูลขององค์การฯ ระบุว่ากัมพูชามีรายการที่รอพิจารณาในปี 2569 จำนวน 1 รายการ คือ Traditional Khmer wedding ส่วนรายการ Mohasangkran chnam thmey อยู่ในขั้นตอนเตรียมเข้าสู่กระบวนการพิจารณาในปีถัดไป ตามลำดับขั้นตอนของอนุสัญญา
อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กล่าวเพิ่มเติมว่า ประเทศไทยได้ยื่นเสนอ "สงกรานต์ในประเทศไทย (Songkran in Thailand, traditional Thai New Year festival)" ต่อยูเนสโกตั้งแต่ปี 2564 และได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติในปี 2566 โดยการขึ้นทะเบียนดังกล่าวมีผลสมบูรณ์และไม่ถูกกระทบจากการเสนอของประเทศอื่น
วัตถุประสงค์อนุสัญญาเพื่อการคุ้มครอง ไม่ใช่การแข่งขัน
ตามกรอบอนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ค.ศ.2003 ของยูเนสโก มีวัตถุประสงค์สำคัญเพื่อ:
- การคุ้มครอง อนุรักษ์ และส่งเสริมการสืบทอดมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมไม่ให้สูญหาย
- สร้างความตระหนักรู้ถึงคุณค่าในระดับท้องถิ่น ระดับชาติ และระดับนานาชาติ
อนุสัญญาดังกล่าวไม่ได้มีเจตนาเพื่อรับรองความเป็นเจ้าของแต่เพียงผู้เดียวของประเทศใดประเทศหนึ่ง เนื่องจากมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมหลายรายการอาจปรากฏในหลายประเทศได้ เช่น กรณีของสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา ซึ่งเสนอรายการ "Myanmar traditional New Year Atā Thingyan festival" และได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนในปี 2567 โดยเป็นประเพณีปีใหม่ตามสุริยคติที่จัดขึ้นในช่วงกลางเดือนเมษายน เช่นเดียวกับประเทศในภูมิภาค
สิทธิของรัฐภาคีสมาชิกและกระบวนการพิจารณา
การที่กัมพูชาเสนอรายการดังกล่าว ถือเป็นสิทธิของรัฐภาคีสมาชิกภายใต้อนุสัญญา โดยการพิจารณาจะมุ่งเน้นไปที่:
- การปฏิบัติ การแสดงออก และการมีส่วนร่วมของชุมชนภายใต้อาณาเขตของประเทศผู้เสนอ
- แผนการคุ้มครองและหลักฐานทางวิชาการประกอบการพิจารณา
นางยุถิกา ยังได้เน้นย้ำว่า "การขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ เป็นกระบวนการเพื่อการคุ้มครองและสืบทอด ไม่ใช่การแข่งขันหรือการช่วงชิงความเป็นเจ้าของ วัฒนธรรมคือมรดกร่วมของมนุษยชาติ"
สถานะมรดกวัฒนธรรมของไทยและความร่วมมือในภูมิภาค
ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาฯ เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2559 และปัจจุบันมีรายการมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ที่ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนในระดับนานาชาติ จำนวน 6 รายการ ในประเภทบัญชีตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ ได้แก่:
- โขน (ปี 2561)
- นวดไทย (ปี 2562)
- โนรา (ปี 2564)
- สงกรานต์ (ปี 2566)
- ต้มยำกุ้ง (ปี 2567)
- เคบายา (ปี 2567 - เสนอแบบมรดกร่วม ร่วมกับมาเลเซีย สิงคโปร์ อินโดนีเซีย และบรูไนฯ)
นอกจากนี้ ยังมีรายการที่อยู่ระหว่างเตรียมเข้าสู่กระบวนการพิจารณาอีก 4 รายการ ได้แก่ ชุดไทย มวยไทย ผ้าขาวม้า และลอยกระทง โดยรายการ "ชุดไทย" มีกำหนดเข้าสู่การพิจารณาในปี 2569
กรมส่งเสริมวัฒนธรรมติดตามความเคลื่อนไหวของประเทศต่างๆ อย่างใกล้ชิดและประสานความร่วมมือกับประเทศในภูมิภาค เพื่อเสริมสร้างความเข้าใจและความร่วมมือทางวัฒนธรรม อันจะนำไปสู่การยอมรับและการชื่นชมคุณค่ามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมร่วมกันในระดับสากล
