สงกรานต์ 2569 กับคลื่นความร้อนจัด! กรมอุตุนิยมวิทยาเผยสาเหตุและคาดการณ์อุณหภูมิแตะ 43 องศา
ปฏิทินเดินทางเข้าสู่กลางเดือนเมษายน ช่วงพีกของฤดูร้อนไทย พร้อมการกลับมาของเทศกาลสงกรานต์ 2569 ที่ปลุกชีวิตชีวาให้ท้องถนนทั่วประเทศอีกครั้ง ท่ามกลางบรรยากาศเสียงเพลง เสียงหัวเราะ และการสาดน้ำคลายร้อน เติมความสดชื่น นับเป็นอีกช่วงเวลาที่ใครหลายคนรอคอย ขณะเดียวกันหลายพื้นที่ อุณหภูมิไม่ได้หยุดอยู่แค่คำว่า "ร้อน" แต่ขยับไปสู่ระดับ "ร้อนจัด" แตะ 42 องศาเซลเซียส จนต้องมีการออกมาเตือนกันให้เฝ้าระวังผลกระทบต่อสุขภาพ
ทำไมอากาศร้อนจัดช่วงสงกรานต์?
คำถามที่หลายคนสงสัยทุกปีคือ ทำไมช่วงเมษายนถึงร้อนเป็นพิเศษ และปีนี้ร้อนกว่าปีก่อนจริงหรือไม่ เมื่อมองย้อนผ่านข้อมูลในอดีตจะพบว่า สงกรานต์ไม่ได้เป็นเพียงเทศกาลแห่งความชุ่มฉ่ำ หากยังเป็นช่วงเวลาที่อุณหภูมิของประเทศไทยพุ่งแตะจุดสูงสุดของปีอย่างต่อเนื่องในหลายพื้นที่ ชวนย้อนสำรวจสถิติอุณหภูมิในช่วงเดือนเมษายน เพื่อมองให้ชัดว่า ความร้อนของไทยกำลังไต่ระดับขึ้น และ "อากาศร้อนจัด" ในช่วงปีใหม่ไทย อาจกำลังกลายเป็นความปกติใหม่ที่ต้องรับมือ
"เมื่อวานก็ร้อน วันนี้ก็ยังร้อน แล้วเมื่อไรฝนจะมา..." คือคำบ่นที่ได้ยินซ้ำทุกปีเมื่อเข้าสู่ฤดูร้อน โดยเฉพาะในเดือนเมษายนที่อากาศร้อนพุ่งถึงขีดสุดในช่วงสงกรานต์ ในเรื่องนี้ เคยมีคำอธิบายจากกรมอุตุนิยมวิทยาไว้ว่า ความร้อนในช่วงนี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่มีปัจจัยทางวิทยาศาสตร์และภูมิอากาศหลายประการ
- ดวงอาทิตย์ตั้งฉาก: ในช่วงฤดูร้อน โดยเฉพาะในเดือนเมษายน ประเทศไทยจะเป็นประเทศหนึ่งที่ตั้งอยู่ในบริเวณที่ลำแสงของดวงอาทิตย์จะตั้งฉากกับผิวพื้นโลกในเวลาเที่ยงวัน ทำให้ได้รับความร้อนเต็มที่ อากาศจึงร้อนอบอ้าวเป็นพิเศษ ในฤดูนี้แม้ว่าประเทศไทยอากาศจะร้อนและแห้งแล้ง แต่บางครั้งอาจมีมวลอากาศเย็นจากประเทศจีนแผ่ลงมาปะทะกับมวลอากาศร้อนที่ปกคลุมอยู่เหนือประเทศไทย ก่อให้เกิดพายุฝนฟ้าคะนองและลมกระโชกแรง หรืออาจมีลูกเห็บตกลงมาด้วย พายุฝนฟ้าคะนองที่เกิดขึ้นในฤดูนี้มักเรียกว่า "พายุฤดูร้อน"
- ความกดอากาศต่ำจากความร้อนปกคลุม: ช่วงนี้มักจะปรากฏหย่อมความกดอากาศต่ำเนื่องจากความร้อนปกคลุมบริเวณประเทศไทยตอนบน และบางช่วงอาจจะมีคลื่นความร้อนแผ่ปกคลุม ทำให้อากาศร้อนถึงร้อนจัด แต่หากปีไหนมีฝนเกิดขึ้นก็พอจะช่วยคลายร้อนได้
- ภาวะโลกร้อน: เป็นหนึ่งปัจจัยที่ส่งผลให้ฤดูร้อนของประเทศไทยยาวนานขึ้น และอุณหภูมิเฉลี่ยสูงขึ้น
ปัจจัยเบื้องหลังอากาศร้อนผิดปกติในช่วงปี 2566 – 2568
ในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา หลายพื้นที่ของโลก รวมถึงประเทศไทย ต้องเผชิญกับสภาพอากาศที่ร้อนจัดต่อเนื่อง อากาศร้อนผิดปกติในช่วงปี 2566 – 2568 กรมอุตุนิยมวิทยาก็มีคำอธิบายอีกเช่นกันว่า ไม่ได้เกิดขึ้นจากปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลจากหลายปัจจัยทางภูมิอากาศที่เกิดขึ้นพร้อมกัน
หนึ่งในปัจจัยสำคัญคือปรากฏการณ์เอลนีโญในช่วงปี 2566-2568 เป็นเหตุการณ์ที่ค่อนข้างรุนแรง แต่ไม่ถือว่ารุนแรงที่สุด นอกจากเอลนีโญแล้ว ความร้อนที่เพิ่มขึ้นของบรรยากาศในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ยังมีความเชื่อมโยงกับอุณหภูมิผิวน้ำทะเล ขณะเดียวกัน ในปี 2567 และ 2568 การเปลี่ยนผ่านจากเอลนีโญไปสู่สภาวะเป็นกลางเกิดขึ้นช้ากว่าปกติและเปลี่ยนสู่ลานีญาแบบอ่อน
ด้วยเหตุนี้ 3 ปีที่ผ่านมา จึงร้อนผิดปกติจาก 2 ปัจจัยหลักได้แก่
- ภาวะโลกร้อนจากกิจกรรมของมนุษย์ที่เร่งตัวขึ้น: เกิดจากการสะสมก๊าซเรือนกระจกในบรรยากาศที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว จากกิจกรรมของมนุษย์ และการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์โดยแหล่งดูดซับตามธรรมชาติที่ลดลง รวมทั้งการลดลงของละอองลอยที่เคยช่วยสะท้อนรังสีความร้อน โดยเฉพาะจากการลดการปล่อยละอองลอยในเอเชียตะวันออกตั้งแต่ปี 2010
- อุณหภูมิผิวน้ำทะเลที่สูงเป็นพิเศษ: เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์เอลนีโญและความแปรปรวนของมหาสมุทรรูปแบบอื่น ๆ ซึ่งถูกขยายผลโดยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ รวมถึงปรากฏการณ์ Pacific Decadal Oscillation
เมื่อพิจารณาภาพรวม จึงพบว่าอุณหภูมิที่สูงผิดปกติในช่วง 3 ปีที่ผ่านมาเกิดจากปัจจัยหลัก 2 ประการ ได้แก่ ภาวะโลกร้อนจากกิจกรรมของมนุษย์ที่เร่งตัวขึ้น และอุณหภูมิผิวน้ำทะเลที่สูงเป็นพิเศษ
เช็กอุณหภูมิ เดือนเมษายน 2569
กรมอุตุนิยมวิทยาคาดหมายว่า ช่วงต้น–กลางเดือน ประเทศไทยตอนบนจะมีอากาศร้อนถึงร้อนจัดสลับฝนฟ้าคะนองในหลายพื้นที่ โดยจะมีอุณหภูมิสูงสุด 42-43 องศาเซลเซียส บางพื้นที่ในบางวัน ส่วนมากในภาคเหนือ จากอิทธิพลหย่อมความกดอากาศต่ำและลมใต้/ตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนภาคใต้จะมีอากาศร้อนบางพื้นที่ ส่วนมากทางตอนบนของภาค และจะมีฝนเพิ่มมากขึ้นในช่วงปลายเดือน จากลมตะวันออก–ตะวันออกเฉียงใต้ และจะเริ่มเปลี่ยนเป็นมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ในช่วงปลายเดือน
คาดหมายอากาศรายภาค เมษายน 2569
- ภาคเหนือ: อุณหภูมิสูงสุดระหว่าง 42-43 องศาเซลเซียส
- ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ: อุณหภูมิสูงสุดระหว่าง 42-43 องศาเซลเซียส
- ภาคกลาง: อุณหภูมิสูงที่สุด 40-42 องศาเซลเซียส
- ภาคตะวันออก: อุณหภูมิสูงที่สุด 39-41 องศาเซลเซียส
- กรุงเทพฯ และปริมณฑล: อุณหภูมิสูงที่สุด 39-41 องศาเซลเซียส
ย้อนอุณหภูมิ 7 วัน (3 - 9 เม.ย. 69) ที่ไหนร้อนสุด
ในช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา อากาศร้อนจัดปกคลุมหลายพื้นที่ของไทย โดยเฉพาะภาคเหนือที่ยังคงครองสถิติร้อนสุดต่อเนื่อง
- วันที่ 9 เม.ย.: จังหวัดที่ร้อนสูงสุด ลพบุรี (ต.บัวชุม อ.ชัยบาดาล) อุณหภูมิแตะ 41.8 องศาเซลเซียส
- วันที่ 8 เม.ย.: จังหวัดที่ร้อนสูงสุด นครราชสีมา (อ.เมือง) อุณหภูมิแตะ 42.2 องศาเซลเซียส
- วันที่ 7 เม.ย.: จังหวัดที่ร้อนสูงสุด อุบลราชธานี (อ.สว่างวีระวงศ์) อุณหภูมิแตะ 41.3 องศาเซลเซียส
- วันที่ 6 เม.ย.: จังหวัดที่ร้อนสูงสุด ตาก (อ.เมืองตาก) อุณหภูมิแตะ 42.2 องศาเซลเซียส
- วันที่ 5 เม.ย.: จังหวัดที่ร้อนสูงสุด ลพบุรี (ต.บัวชุม อ.ชัยบาดาล) กาญจนบุรี (อ.เมือง) อุณหภูมิแตะ 41.5 องศาเซลเซียส
- วันที่ 4 เม.ย.: จังหวัดที่ร้อนสูงสุด ลพบุรี (ต.บัวชุม อ.ชัยบาดาล) อุณหภูมิแตะ 40.5 องศาเซลเซียส
- วันที่ 3 เม.ย.: จังหวัดที่ร้อนสูงสุด ลำปาง (อ.เถิง) อุณหภูมิแตะ 42.2 องศาเซลเซียส
เปิดตัวเลขอุณหภูมิสูงสุดย้อนหลัง 10 ปี ช่วงเดือนเมษายน
ข้อมูลอุณหภูมิย้อนหลังตลอดช่วงปี 2559–2568 สะท้อนภาพอากาศร้อนจัดที่เกิดขึ้นต่อเนื่องในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะภาคเหนือ ซึ่งทำสถิติอุณหภูมิสูงสุดของประเทศหลายครั้ง
- ปี 2559: อุณหภูมิสูงที่สุด วัดได้ 44.5 องศาเซลเซียส จ.สุโขทัย (11 พ.ค.)
- ปี 2560: ตลอดทั้งฤดูร้อนปีนี้มีอากาศไม่ร้อนมากนักและมีอุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ยและอุณหภูมิเฉลี่ยในช่วงเดือนเมษายนต่ำกว่าค่าปกติในเกือบทุกภาค
- ปี 2561: อุณหภูมิสูงที่สุด วัดได้ 41.6 องศาเซลเซียส ที่ อ.เถิน จ.ลำปาง (15 เม.ย.)
- ปี 2562: อุณหภูมิสูงที่สุด วัดได้ 44.2 องศาเซลเซียส ที่ อ.เถิน จ.ลำปาง
- ปี 2563: อุณหภูมิสูงที่สุด วัดได้ 43.5 องศาเซลเซียส ที่ อ.เมือง จ.ตาก (21 เม.ย.)
- ปี 2564: อุณหภูมิสูงที่สุด วัดได้ 42.4 องศาเซลเซียส ที่ อ.เมือง จ.ตาก (21 มี.ค.)
- ปี 2565: อุณหภูมิสูงที่สุด วัดได้ 42.6 องศาเซลเซียส ที่ อ.เถิน จ.ลำปาง (27 เม.ย.)
- ปี 2566: อุณหภูมิสูงที่สุด วัดได้ 44.6 องศาเซลเซียส ที่ อ.เมือง จ.ตาก (15 เม.ย.)
- ปี 2567: อุณหภูมิสูงที่สุด วัดได้ 44.2 องศาเซลเซียส ที่ อ.เถิน จ.ลำปาง (22 เม.ย.)
- ปี 2568: อุณหภูมิสูงที่สุด วัดได้ 42.3 องศาเซลเซียส ที่ อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน (27 เม.ย.)
ข้อมูลชี้ชัดว่า "แม่ฮ่องสอน-ตาก-ลำปาง" เป็นพื้นที่ที่เผชิญอุณหภูมิสูงสุดซ้ำ ๆ หลายปี และตัวเลขอุณหภูมิแตะระดับ 44 องศาเซลเซียสเกิดขึ้นบ่อยขึ้น
สำหรับในปี 2569 ประเทศไทยเข้าฤดูร้อนอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 22 ก.พ. ที่ผ่านมา ท่ามกลางสัญญาณเตือนว่า ปีนี้มีแนวโน้มอากาศร้อนกว่าปีก่อน โดยอุณหภูมิสูงสุดอาจพุ่งแตะ 42–43 องศาเซลเซียส โดยภาพรวมฤดูร้อนปี 2569 คาดว่าจะสิ้นสุดประมาณกลางเดือนพฤษภาคม โดยเฉพาะช่วงกลางเดือนมีนาคมถึงเมษายนจะร้อนจัดกว่าปีที่ผ่านมา พื้นที่เฝ้าระวังอากาศร้อนจัด ได้แก่ แม่ฮ่องสอน ลำปาง และตาก
ขณะเดียวกัน สภาพภูมิอากาศโลกช่วงฤดูร้อนนี้ยังได้รับอิทธิพลลานีญากำลังอ่อนที่กำลังเปลี่ยนสู่สภาวะเป็นกลาง ทำให้ปริมาณฝนโดยรวมใกล้เคียงค่าปกติ แต่ยังมีสัญญาณแห้งแล้งเล็กน้อยในภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออก
