ผู้ตรวจการแผ่นดินส่งศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยกรณีบาร์โค้ด-คิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง ขัดรัฐธรรมนูญทำเลือกตั้งไม่ลับ
สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินได้มีมติเห็นชอบให้ยื่นคำร้องพร้อมความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ ตามมาตรา 213 เพื่อให้พิจารณาวินิจฉัยการปฏิบัติหน้าที่ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เลขาธิการ กกต. และสำนักงาน กกต. ในการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) ทั่วไป เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 โดยประเด็นหลักคือการกำหนดรูปแบบและจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งที่มีการใช้รหัสแท่งหรือบาร์โค้ด และรหัสคิวอาร์หรือคิวอาร์โค้ด ซึ่งน่าเชื่อได้ว่าสามารถเชื่อมโยงหรือสืบค้นย้อนกลับถึงตัวผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งได้ ทำให้การออกเสียงลงคะแนนไม่เป็นความลับ อันขัดกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ มาตรา 83 และมาตรา 85
การละเมิดสิทธิและเสรีภาพของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง
การกระทำดังกล่าวมีลักษณะเป็นการละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพของผู้ร้องเรียนและประชาชนที่รัฐธรรมนูญให้การรับรองและคุ้มครองไว้ จึงเห็นชอบให้ยื่นเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญในวันนี้ พร้อมความเห็นประกอบเพื่อให้พิจารณาวินิจฉัยตามอำนาจหน้าที่ นอกจากนี้ยังมีประเด็นเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับการจัดการเลือกตั้งอื่นๆ เช่น กรณีระเบียบคณะกรรมการการเลือกตั้งว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ.2566 ข้อ 129 วรรค 2 ที่กำหนดให้คณะกรรมการการเลือกตั้งอาจกำหนดให้มีรหัส เครื่องหมาย หรือข้อความอื่นใดเพิ่มเติมเป็นกรณีพิเศษในบัตรเลือกตั้ง ซึ่งอาจมีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ มาตรา 85 และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ.2561 และที่แก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 84 และมาตรา 96
ประเด็นเพิ่มเติมที่อยู่ระหว่างการพิจารณา
นอกจากนี้ยังมีกรณีจำนวนบัตรเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขตและแบบบัญชีรายชื่อมีจำนวนไม่เท่ากัน และกรณีบัตรเลือกตั้งที่มีการใช้คิวอาร์โค้ดและบาร์โค้ด ซึ่งอาจเข้าข่ายเป็นการกระทำที่ฝ่าฝืนพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ.2562 โดยประเด็นดังกล่าวอยู่ระหว่างการพิจารณาตามอำนาจและหน้าที่ของผู้ตรวจการแผ่นดิน การยื่นคำร้องดังกล่าวสืบเนื่องจากมีประชาชนยื่นคำร้องว่า การที่ กกต. ออกแบบบัตรเลือกตั้งโดยมีบาร์โค้ดและคิวอาร์โค้ด อาจทำให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับไปยังผู้มีสิทธิเลือกตั้งได้ว่า ลงคะแนนให้กับผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใด ซึ่งเข้าข่ายทำให้การออกเสียงลงคะแนนไม่เป็นไปโดยลับ ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 85
กรณีดังกล่าวจึงอาจถือเป็นการละเมิดสิทธิและเสรีภาพของผู้ร้องเรียนและประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง โดยที่ประชุมผู้ตรวจการแผ่นดิน เมื่อวันที่ 10 มีนาคมที่ผ่านมา เห็นว่ากรณีดังกล่าวเข้าข่ายขัดรัฐธรรมนูญตามคำร้อง จึงมีมติให้ส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย ขณะนี้ศาลได้นัดวันที่ 17 มีนาคมเพื่อฟังคำสั่งชั้นตรวจฟ้องปม กกต. พิมพ์บัตรเลือกตั้งมีคิวอาร์โค้ด โดยมีนิสิตและนักศึกษาได้ยื่นศาลปกครองกลางฟ้อง กกต. ในประเด็นบัตรเลือกตั้งมีบาร์โค้ด และพรรคภูมิใจไทยได้โยนให้ กกต. ชี้แจงปมคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง โดยระบุว่าไม่ใช่กรรมการ
