นางเสาวณีย์ ไทยรุ่งโรจน์ ที่ปรึกษาประจำสภามหาวิทยาลัยหอการค้าไทย เปิดเผยผลสำรวจความคิดเห็นของภาคเอกชนเกี่ยวกับความโปร่งใสในการปฏิบัติราชการของภาครัฐ โดยคณะทำงาน Zero Corruption : กกร. และเพื่อนไม่ทน ซึ่งสำรวจตัวอย่างผู้บริหารและตัวแทนภาคธุรกิจ 401 ราย ทั่วประเทศ ระหว่างวันที่ 26 มีนาคม ถึง 10 เมษายน 2569 ว่าคอร์รัปชันยังคงเป็นวิกฤติเชิงโครงสร้างที่บั่นทอนสภาพแวดล้อมทางธุรกิจของไทยอย่างรุนแรง
ผลสำรวจพบว่า 99.7% ของผู้ตอบแบบสอบถามระบุว่าคอร์รัปชันเป็นอุปสรรคต่อการทำธุรกิจ โดย 51.2% เห็นว่าแนวโน้มคอร์รัปชันปัจจุบันแย่ลงมากเมื่อเทียบกับช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ขณะที่ 48.5% คิดว่าเท่าเดิม และมีเพียง 0.3% เท่านั้นที่เห็นว่าดีขึ้น
การเรียกรับสินบนในการติดต่อราชการ
เมื่อถามถึงประสบการณ์ในการขอใบอนุญาตหรืออนุมัติจากหน่วยงานภาครัฐครั้งล่าสุด พบว่า 52.8% เคยถูกสื่อหรือบอกเป็นนัยว่าต้องให้ของกำนัล เงิน หรือผลประโยชน์อื่นเพื่อให้กระบวนการดำเนินไปอย่างราบรื่นหรือรวดเร็วขึ้น ในขณะที่ 39.1% ไม่เคย และ 8.1% ระบุว่าเกิดขึ้นเป็นปกติ
อย่างไรก็ตาม ส่วนใหญ่ 54.1% ไม่เคยให้สินบน แต่ 45.9% เคยให้ โดยรูปแบบการให้สูงสุดคือเงินสด รองลงมาเป็นของขวัญหรือการเลี้ยงรับรอง การบริจาคหรือเป็นสปอนเซอร์ และการจ้างผู้รับเหมาช่วงหรือที่ปรึกษา
การจ่ายสินบนในการประกวดราคา
ผลสำรวจยังพบว่าในการประกวดราคาของหน่วยงานราชการครั้งล่าสุด มีการติดต่อจากบุคคลที่อ้างว่าช่วยให้ชนะได้ และยังได้รับการบอกใบ้ว่าควรใช้ตัวกลางหรือที่ปรึกษารายใดเพื่อให้ชนะ
เอกชนที่จ่ายเงินเพิ่มพิเศษเพื่อให้ได้สัญญาจ่ายสูงสุดถึง 26-30% ของวงเงินงบประมาณ และต่ำสุด 1-5% แต่ช่วงที่ส่วนใหญ่จ่ายอยู่ที่ 6-15% สาเหตุที่ต้องจ่ายเพราะขั้นตอนการติดต่อราชการซับซ้อน กฎหมายหรือระเบียบเปิดช่องให้ใช้ดุลพินิจมากเกินไป แก้ปัญหาจากการทำผิดระเบียบ ตัดหน้าคู่แข่ง ถูกเจ้าหน้าที่บีบบังคับหรือประวิงเวลา และเป็นธรรมเนียมปฏิบัติที่ทำต่อกันมา
ที่น่าตกใจคือ เมื่อพบการเรียกรับผลประโยชน์แล้ว มากถึง 56.5% ไม่กล้าร้องเรียนผ่านช่องทางต่างๆ ของรัฐ เพราะไม่มั่นใจ เกรงกลัวความปลอดภัย รวมถึงกลัวไม่ได้งาน
10 หน่วยงานรัฐที่จ่ายสินบนสูงสุด
นายธนวรรธน์ พลวิชัย อธิการบดีมหาวิทยาลัยหอการค้าไทย กล่าวว่า เมื่อถามถึงจำนวนเงินที่ธุรกิจจ่ายให้หน่วยงานรัฐต่อครั้งในรอบ 1 ปี พบ 10 อันดับแรก ได้แก่
- กรมควบคุมมลพิษ จ่ายครั้งละ 102,160 บาท
- กรมเจ้าท่า 100,000 บาท
- กรมสรรพสามิต 94,667 บาท
- กรมสรรพากร 89,498 บาท
- กระบวนการยุติธรรม (ยกเว้นศาล) 88,750 บาท
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) บริการสาธารณสุข 74,643 บาท
- กรมทางหลวง 70,167 บาท
- กรมโยธาธิการและผังเมือง 70,000 บาท
- กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช 68,000 บาท
- กรมป่าไม้ 67,500 บาท
10 หน่วยงานที่เอกชนเสนอสิ่งตอบแทนมากที่สุด
นอกจากนี้ ยังพบหน่วยงานรัฐ 10 อันดับแรกที่ภาคเอกชนติดต่องานในรอบ 1 ปีและเสนอให้สิ่งตอบแทนมากที่สุด ได้แก่
- ตำรวจทางหลวง/จราจร
- กระบวนการยุติธรรม (ยกเว้นศาล)
- องค์การบริหารส่วนตำบล
- กรมเจ้าท่า
- กรมทางหลวง
- กรมโยธาธิการและผังเมือง
- ตำรวจท้องที่
- กรมทรัพย์สินทางปัญญา
- กรมสรรพากร
- กรมการขนส่งทางบก
ข้อเสนอแนะจากภาคเอกชน
นายพจน์ อร่ามวัฒนานนท์ ประธานคณะทำงานฯ และประธานกรรมการสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย กล่าวว่า วันที่ 15 พฤษภาคมนี้ คณะทำงานฯ จะประชุมหารือกับนายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี เพื่อกำหนดแนวทางความร่วมมือแก้ไขปัญหาคอร์รัปชัน ซึ่งเตรียมข้อเสนอแนวทางการแก้ปัญหาที่อยากให้ภาครัฐดำเนินการอย่างเร่งด่วนไว้แล้ว หากภาครัฐไม่ร่วมกับภาคเอกชนแก้ปัญหาอย่างจริงจัง ขณะที่ภาคสังคมและประชาชนมองว่าคอร์รัปชันเป็นเรื่องปกติ ทนได้ ไทยถึงจุดที่ล่มสลายทางเศรษฐกิจได้ง่าย
นายมานะ นิมิตรมงคล ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) กล่าวว่า อยากเห็นผู้บริหารสูงสุดองค์กร เช่น อธิบดี เลขา หรือผู้อำนวยการสำนักงาน ทั้งในอดีตและปัจจุบัน ควรละอายแก่ใจบ้าง ที่ปล่อยการเรียกรับสินบน การทุจริตเกิดในหน่วยงาน และหน่วยตรวจสอบต่างๆ เช่น สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (สำนักงาน ป.ป.ช.) ต้องพุ่งเป้าไปที่หน่วยงานเหล่านี้อย่างเข้มข้น ถ้าเราไม่ทำ จะทำให้ประเทศไทยตกต่ำไปเรื่อยๆ
นายรัฐไกร ลิ้มศิริตระกูล รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) กล่าวว่า ปัญหาคอร์รัปชันเป็นต้นทุนทางเศรษฐกิจสูงมาก ส่งผลกระทบต่อภาคธุรกิจ การลงทุน ความสามารถแข่งขัน และยังผลักไปที่ราคาสินค้าและบริการของภาคประชาชนด้วย จากการศึกษาในประเทศที่พัฒนาแล้ว พบว่า การแก้ปัญหาทุจริต รับสินบนอย่างจริงจัง ส่งผลให้ราคาสินค้าและบริการถูกลงมากพอสมควร บางประเทศถูกลงถึง 20-30%
