ในยุคที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ก้าวกระโดด Deepfake หรือการสร้างภาพและเสียงสังเคราะห์ให้เหมือนบุคคลจริง กลายเป็นเครื่องมือที่มิจฉาชีพนำมาใช้หลอกลวงเหยื่อ โดยการปลอมตัวเป็นคนใกล้ชิด หัวหน้างาน หรือเจ้าหน้าที่รัฐ เพื่อโทรวิดีโอคอลมาหลอกให้โอนเงินหรือขอข้อมูลส่วนบุคคล ปัจจุบัน AI มีความเนียนมากจนยากจะแยกออกด้วยตาเปล่าหากไม่สังเกตให้ดี
5 วิธีเช็ก Deepfake สังเกตจุดผิดปกติด้วยตัวเอง
ผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยไซเบอร์แนะนำให้สังเกตความผิดปกติของวิดีโอที่สร้างจาก AI จากจุดสำคัญดังนี้
1. การกะพริบตาและการเคลื่อนไหวของดวงตา
AI มักประมวลผลการกะพริบตาได้ไม่เป็นธรรมชาติ ให้สังเกตว่าคู่สนทนากะพริบตาบ่อยเกินไป น้อยเกินไป หรือทิศทางของลูกตาดูไม่สัมพันธ์กับการขยับใบหน้าหรือไม่
2. รอยต่อบริเวณใบหน้าและลำคอ
สังเกตบริเวณขอบหน้า ผิวหนัง และไรผม หากเป็น Deepfake มักเห็นรอยเบลอ หรือความต่างของสีผิวระหว่างใบหน้าและลำคอที่ไม่เนียนสนิท รวมถึงเงาที่ตกกระทบบนใบหน้าอาจดูผิดเพี้ยนไปจากแสงในสภาพแวดล้อมจริง
3. เสียงที่ไม่ตรงกับรูปปาก (Lip-sync)
ตรวจสอบว่าคำพูดและจังหวะการขยับปากสอดคล้องกันหรือไม่ หากมีการดีเลย์ หรือรูปปากดูแข็งทื่อ ไม่ตรงกับสระที่ออกเสียง ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นวิดีโอที่ถูกสร้างขึ้น
4. การเคลื่อนไหวที่ผิดธรรมชาติ
ลองขอให้คู่สนทนาทำท่าทางที่ AI ประมวลผลยาก เช่น การเอามือมาบังหน้าหรือหันข้างแรงๆ หากเป็น Deepfake ภาพบริเวณใบหน้าจะเกิดการบิดเบี้ยวหรือหายไปชั่วขณะ เนื่องจาก AI ไม่สามารถประมวลผลวัตถุที่มาบดบังใบหน้าได้ทันที
5. คุณภาพของเสียงและโทนการพูด
มิจฉาชีพอาจใช้ AI เลียนเสียง (Voice Cloning) แต่โทนเสียงมักจะดูเรียบเฉยขาดอารมณ์ความรู้สึก หรือมีเสียงรบกวนที่ดูเหมือนถูกสังเคราะห์ขึ้นมา
วิธีป้องกันตัวเบื้องต้น มีสติ เช็กให้ชัวร์ ก่อนโอน
นอกจากการสังเกตด้วยตาแล้ว การป้องกันในเชิงพฤติกรรมก็สำคัญไม่แพ้กัน
- ตั้งคำถามส่วนตัว หากสงสัยว่าเป็นคนรู้จัก ให้ลองถามเรื่องที่มีรู้กันแค่สองคน
- ตรวจสอบช่องทางอื่น วางสายแล้วโทรกลับหาเบอร์เดิมที่บันทึกไว้ในเครื่อง หรือติดต่อผ่านช่องทางโซเชียลมีเดียอื่นๆ ของเขา
- อย่ารีบโอนเงิน มิจฉาชีพมักสร้างสถานการณ์ให้เกิดความเร่งรีบ เพื่อให้เราขาดสติในการไตร่ตรอง
ในยุคที่ AI พัฒนาไปไกล การสังเกต Deepfake จึงต้องอาศัยการช่างสังเกตเป็นพิเศษ โดยเฉพาะจังหวะการกะพริบตา รอยต่อบริเวณใบหน้า และเสียงที่ไม่ตรงกับรูปปาก หากพบวิดีโอคอลที่น่าสงสัย ให้ลองขอให้คู่สนทนาเอามือมาบังหน้าหรือหันข้างเพื่อทำลายการประมวลผลของ AI ที่สำคัญที่สุดคือต้องมีสติ ไม่รีบโอนเงินตามคำกดดัน และควรติดต่อกลับหาบุคคลนั้นผ่านช่องทางที่เชื่อถือได้โดยตรง เพื่อป้องกันการตกเป็นเหยื่อของมิจฉาชีพยุคดิจิทัล
