วิกฤตอ่าวเปอร์เซีย: แรงกดดันเชิงโครงสร้างที่คุกคามการลงทุน AI และเศรษฐกิจโลก

วิกฤตอ่าวเปอร์เซีย: แรงกดดันเชิงโครงสร้างที่คุกคามการลงทุน AI และเศรษฐกิจโลก

แม้ว่าวิกฤตอ่าวเปอร์เซียอาจไม่ได้สร้างความตื่นตระหนกในตลาดหุ้นทันที แต่กำลังสร้างแรงกดดันเชิงโครงสร้างต่อเศรษฐกิจโลกอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่ออุตสาหกรรมปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่มีมูลค่ามหาศาลของบริษัทเทคโนโลยีสหรัฐฯ ซึ่งพึ่งพาห่วงโซ่อุปทาน พลังงาน และเสถียรภาพโลกอย่างมาก

ตลาดมองข้ามความเสี่ยงเชิงโครงสร้าง

ไมเคิล เคิร์น นักวิเคราะห์จาก Oilprice ชี้ว่า ความขัดแย้งระหว่างอิหร่าน สหรัฐอเมริกา และอิสราเอล อาจไม่ใช่เพียงเหตุการณ์ทางภูมิรัฐศาสตร์ระยะสั้น แต่มีศักยภาพที่จะสั่นคลอนเส้นทางการเติบโตของ AI อย่างมีนัยสำคัญ แม้ว่าตลาดการเงินโลกในช่วงสัปดาห์แรกของวิกฤตจะแสดงพฤติกรรมที่ดูเหมือน "นิ่งผิดปกติ" ท่ามกลางปัจจัยลบมากมาย เช่น ราคาน้ำมันที่ปรับตัวสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ตลาดประกันภัยการขนส่งทางทะเลแทบหยุดชะงัก และการโจมตีศูนย์ข้อมูลของบริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่ แต่ดัชนี Nasdaq กลับปรับตัวลดลงเพียงเล็กน้อยก่อนจะทรงตัว

บทสนทนาในตลาดเปลี่ยนไปสู่ประเด็นการปรับลดอัตราดอกเบี้ยของธนาคารกลางสหรัฐฯ ภายในเวลาไม่กี่วัน สะท้อนให้เห็นว่าตลาดโดยรวมยังคงมองเหตุการณ์นี้เป็นเพียง "ความปั่นป่วนระยะสั้น" มากกว่าจะเป็นวิกฤตเชิงโครงสร้าง นักลงทุนจำนวนมากยังเชื่อว่าสถานการณ์จะคลี่คลายได้ในเวลาอันใกล้ อย่างไรก็ตาม มุมมองดังกล่าวอาจเป็นการประเมินที่คลาดเคลื่อน โดยเฉพาะในมิติของโครงสร้าง เนื่องจากความเสียหายที่กำลังเกิดขึ้นไม่ได้แสดงผลแบบฉับพลัน แต่เป็นแรงกดดันที่ค่อย ๆ สะสมและทวีความรุนแรงขึ้นตามเวลา

—

การลงทุน AI มูลค่ามหาศาลที่เสี่ยงต่อแรงกระแทก

ระบบเศรษฐกิจโลกในเวลานี้แทบไม่มีพื้นที่รองรับแรงกระแทกเหลืออยู่แล้ว และแรงกระแทกจากสงครามครั้งนี้พุ่งตรงไปยังหนึ่งในเดิมพันทางเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดของสหรัฐฯ นั่นคือการลงทุนด้าน AI บริษัทเทคโนโลยีขนาดใหญ่ได้ประกาศแผนการลงทุนด้าน AI ในระดับที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน เช่น Meta มีแผนลงทุนมากกว่า 600,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2571 Apple ประกาศงบประมาณ 500,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐภายใน 4 ปี Amazon คาดว่าจะใช้เงิน 200,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2569 เพียงปีเดียว Google อยู่ในช่วง 175,000 - 185,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และ Microsoft มีแนวโน้มแตะระดับ 105,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

เมื่อรวมตัวเลขทั้งหมดเข้าด้วยกัน จะได้มูลค่าประมาณ 1.5 ล้านล้านดอลลาร์ ซึ่งส่วนใหญ่ถูกจัดสรรไปยังโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ เช่น ศูนย์ข้อมูล ชิปประมวลผล และห่วงโซ่อุปทานที่เกี่ยวข้อง ตัวเลขเหล่านี้ไม่ใช่เพียงแผนบนกระดาษ แต่เป็น "โครงสร้างหลัก" ที่รองรับตลาดหุ้นในปัจจุบัน ราคาหุ้นจำนวนมากได้สะท้อนความคาดหวังต่อการลงทุนและผลตอบแทนในอนาคตจาก AI ไปแล้ว รายงานจาก Goldman Sachs ระบุว่า การเติบโตของการใช้จ่ายจริงในปี 2567 และ 2568 สูงเกินร้อยละ 50 เทียบกับการคาดการณ์เพียงร้อยละ 20 สะท้อนให้เห็นว่าการลงทุนด้าน AI ได้เร่งตัวเร็วกว่าที่ตลาดคาดไว้

ห่วงโซ่อุปทานโลกที่เปราะบางและต้นทุนที่เพิ่มขึ้น

สมมติฐานสำคัญที่รองรับการลงทุน AI คือ "ห่วงโซ่อุปทานโลกยังคงทำงานได้อย่างราบรื่น" ซึ่งในความเป็นจริงกลับเป็นระบบที่มีความซับซ้อนและเปราะบางอย่างยิ่ง อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน ห่วงโซ่อุปทาน "ชิป" สั่นคลอน ชิปหนึ่งชิ้นต้องผ่านพรมแดนมากกว่า 70 ประเทศ ใช้เวลาในการผลิตนานถึง 100 วัน และเกี่ยวข้องกับขั้นตอนมากกว่า 1,000 ขั้นตอน ทุกขั้นตอนต้องพึ่งพาพลังงาน การขนส่ง และระบบประกันภัย ซึ่งทั้งหมดกำลังมีต้นทุนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญหลังเหตุการณ์วันที่ 28 ก.พ.

ภูมิภาคอ่าวเปอร์เซียยังเป็นแหล่งผลิตฮีเลียมที่สำคัญของโลก ซึ่งเป็นวัตถุดิบจำเป็นต่อการผลิตเซมิคอนดักเตอร์ เมื่อพิจารณาภาพรวมแล้ว จะเห็นได้ว่าความเสี่ยงไม่ได้เกิดจากเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่ง แต่เป็น "แรงเสียดทานเชิงโครงสร้าง" ที่เพิ่มขึ้นในทุกขั้นตอนของระบบ และสะสมมากขึ้นตามเวลา ผลลัพธ์คือ แม้งบลงทุนรวมจะยังคงอยู่ที่ระดับ 1.5 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่เงินจำนวนเท่าเดิมกลับสามารถสร้างโครงสร้างพื้นฐานได้น้อยลง เนื่องจากต้นทุนที่เพิ่มขึ้นในทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นชิ้นส่วน การขนส่ง พลังงาน หรือประกันภัย

ผลกระทบด้านพลังงานและความมั่นคงดิจิทัล

ในด้านพลังงาน ช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งมีปริมาณการขนส่งน้ำมันประมาณ 20 ล้านบาร์เรล/วัน หรือคิดเป็นประมาณ 1 ใน 5 ของการบริโภคน้ำมันโลก ได้รับผลกระทบอย่างหนัก ส่งผลให้ราคาน้ำมันดิบเบรนต์ปรับตัวสูงขึ้น สิ่งที่ส่งผลกระทบลึกกว่าราคาน้ำมัน คือ "ต้นทุนการขนส่ง" ที่เพิ่มขึ้นอย่างรุนแรง โดย Bloomberg รายงานว่า ค่าเบี้ยประกันภัยเรือบรรทุกน้ำมันได้เพิ่มขึ้นจากเดิมเพียงร้อยละ 0.02–0.05 ของมูลค่าเรือ ไปเป็นประมาณร้อยละ 5 หรือเพิ่มจาก 40,000 ดอลลาร์สหรัฐ/เที่ยว เป็น 5,000,000 ดอลลาร์สหรัฐ/เที่ยว

ด้านความมั่นคงทางดิจิทัล สถานการณ์ยิ่งซับซ้อนขึ้น เมื่อมีรายงานว่าศูนย์ข้อมูลในตะวันออกกลางถูกโจมตี ส่งผลให้เกิดความเสียหายต่อโครงสร้าง ระบบไฟฟ้า และระบบระบายความร้อน ขณะเดียวกัน สายเคเบิลใต้น้ำในทะเลแดงและอ่าวเปอร์เซีย ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญในการเชื่อมต่อข้อมูลระหว่างภูมิภาค อาจตกอยู่ในความเสี่ยงจากการถูกตัดขาด นักวิจัยจาก SITE Intelligence Group พบข้อความในช่อง Telegram ที่สนับสนุนอิหร่าน ซึ่งระบุว่า ศูนย์ข้อมูลเหล่านี้จำเป็นต้องถูกทำลาย เพราะเป็นที่ตั้งของสมองของระบบสื่อสารและระบบกำหนดเป้าหมายทางทหารของสหรัฐฯ

ผลกระทบทางเศรษฐกิจมหภาคและสังคม

Oxford Economics ประเมินว่า ทุกการเพิ่มขึ้นของราคาน้ำมัน 10 ดอลลาร์สหรัฐ จะทำให้ GDP โลกลดลงร้อยละ 0.1 ขณะที่แบบจำลองของธนาคารกลางสหรัฐฯ ระบุว่าจะทำให้อัตราเงินเฟ้อเพิ่มขึ้นร้อยละ 0.35 ดังนั้นการเพิ่มขึ้นของราคาน้ำมันประมาณ 30 ดอลลาร์สหรัฐในปัจจุบันจึงมีผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญ วิกฤตน้ำมันไม่ได้กระทบแค่พลังงาน แต่ยังลามไปถึง "3F" ได้แก่ Fuel (เชื้อเพลิง) Fertilizer (ปุ๋ย) และ Financial Market (ตลาดการเงิน) ซึ่งล้วนเชื่อมโยงกลับมายังการพัฒนา AI ในภาคเกษตรกรรม

ภูมิภาคอ่าวเปอร์เซียเป็นแหล่งผลิตปุ๋ยสำคัญ โดยคิดเป็นร้อยละ 46 ของการผลิตยูเรียโลก เมื่อการผลิต LNG หยุดชะงัก ส่งผลให้เกิดปัญหาต่อเนื่อง เช่น อินเดียลดกำลังการผลิตปุ๋ย บังกลาเทศปิดโรงงาน 4 จาก 5 แห่ง และสหรัฐฯ เผชิญภาวะขาดแคลนปุ๋ยประมาณร้อยละ 25 ราคายูเรียเพิ่มขึ้นจาก 500 ดอลลาร์สหรัฐ เป็น 700 ดอลลาร์สหรัฐ/ตัน หรือเพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 40 และมีแนวโน้มที่ราคาปุ๋ยไนโตรเจนจะเพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า ซึ่งจะส่งผลให้ผลผลิตทางการเกษตรลดลงในช่วง 3 - 6 เดือนข้างหน้า และนำไปสู่แรงกดดันด้านเงินเฟ้อในระยะถัดไป

ในอีกด้านหนึ่ง ศูนย์ข้อมูลซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานหลักของ AI ยิ่งมีความซับซ้อนมากขึ้น ก็ยิ่งต้องใช้พลังงานมากขึ้น ปัจจุบันศูนย์ข้อมูลในสหรัฐฯ ใช้ไฟฟ้าประมาณร้อยละ 4.4 ของทั้งประเทศ และในอีก 5 ปีข้างหน้า ครึ่งหนึ่งของการเติบโตของความต้องการไฟฟ้าทั้งหมดจะมาจากศูนย์ข้อมูล ผลกระทบดังกล่าวสะท้อนมายังผู้บริโภคโดยตรง ค่าไฟฟ้าเพิ่มขึ้นแล้วประมาณร้อยละ 42 ทำให้ประชาชนเริ่มตั้งคำถามว่าทำไมต้องแบกรับต้นทุนเพื่อการพัฒนา AI ที่ยังไม่ได้สร้างประโยชน์โดยตรง สถานการณ์นี้ทำให้ AI กลายเป็นประเด็นทางสังคมและการเมือง ไม่ใช่เพียงเรื่องเทคโนโลยีอีกต่อไป และอาจนำไปสู่มาตรการควบคุมจากภาครัฐในอนาคต

สรุป: ความเสี่ยงที่ยาวนานกว่าที่ตลาดคาด

แม้การลงทุนใน AI จะมีพื้นฐานที่แข็งแกร่งและไม่ใช่เรื่องเกินจริง แต่ความสำเร็จของมันขึ้นอยู่กับเงื่อนไขหลายประการที่กำลังเปลี่ยนแปลงไปพร้อมกัน ไม่ว่าจะเป็นราคาพลังงาน ความเสี่ยงในห่วงโซ่อุปทาน หรือกำลังซื้อของผู้บริโภค ในขณะเดียวกัน ตลาดต่าง ๆ ได้เริ่มปรับตัวต่อความเสี่ยงใหม่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นตลาดประกันภัย ตลาดขนส่ง หรือสินค้าเกษตร ซึ่งความเสี่ยงเหล่านี้มีแนวโน้มจะฝังอยู่ในระบบต่อไปอีกนาน แม้สงครามจะสิ้นสุดลง

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่า AI จะอยู่รอดหรือไม่ แต่คือ ตลาดได้ปรับสมมติฐานของตัวเองแล้วหรือยัง หากยังคงเชื่อว่าสถานการณ์จะกลับสู่ภาวะปกติในเวลาไม่กี่สัปดาห์ ก็อาจกำลังประเมินความเป็นจริงต่ำเกินไป เพราะผลกระทบที่แท้จริงอาจยาวนานกว่านั้นอย่างมีนัยสำคัญ