การศึกษาและสะสมพระเครื่องประเภทพระเนื้อผง โดยเฉพาะตระกูลพระสมเด็จนั้น ถือเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ที่ต้องอาศัยความแม่นยำในเรื่องพิมพ์ทรงเป็นสำคัญ บทความนี้ขอนำเสนอแนวทางการพิจารณา "พระสมเด็จวัดบางขุนพรหม พิมพ์ทรงใหญ่ พิมพ์ลึก" ซึ่งได้รับการเรียบเรียงและสกัดองค์ความรู้มาจากบันทึกของ 'นิรนาม' แห่งนิตยสารพรีเชียส เพื่ออารักขาไว้เป็นวิทยาทานสำหรับการศึกษาเชิงอนุรักษ์อย่างถูกวิธี
วิธีพิจารณาด้านหลังพระสมเด็จวัดบางขุนพรหม พิมพ์ใหญ่
ลักษณะเฉพาะของพระสมเด็จแท้...ข้อมูลสถิติและแบบแผนระบุว่า พระสมเด็จวัดบางขุนพรหม พิมพ์ใหญ่ พิมพ์ลึก มีจุดสังเกตเฉพาะตัวที่ตัดสลับและแตกต่างกับพระสมเด็จวัดระฆังโฆสิตารามอย่างเห็นได้ชัด โดยสามารถจำแนกออกเป็น 15 จุดพุทธลักษณะสำคัญตามโครงสร้างแม่พิมพ์ดังต่อไปนี้
เปิด 15 จุดสังเกตแม่พิมพ์ "บางขุนพรหม พิมพ์ใหญ่ พิมพ์ลึก"
ในการพิจารณาตำหนิแม่พิมพ์และพุทธลักษณะของพระสมเด็จรุ่นนี้ นักสะสมสามารถสังเกตและไล่เรียงตามสัดส่วนขององค์พระได้ดังนี้
- เส้นขอบบังคับแม่พิมพ์ทางด้านซ้ายมือองค์พระ เริ่มที่ขอบบนสุดขององค์พระและจะลงมาจรดซุ้มครอบแก้ว บริเวณหัวไหล่ ซึ่งจะต่างกับพระสมเด็จวัดระฆังโฆสิตาราม พิมพ์ใหญ่ ที่มีเส้นขอบบังคับแม่พิมพ์ทางด้านซ้ายมือขององค์พระ โดยเริ่มที่ขอบบนสุดขององค์พระลงมาจรดซุ้มครอบแก้ว บริเวณแนวเดียวกับข้อศอกองค์พระ
- เส้นขอบบังคับแม่พิมพ์ ทางด้านขวามือขององค์พระจะเริ่มตั้งแต่ขอบบน และยาวตลอดลงมาจรดขอบซุ้มครอบแก้วด้านล่างสุด
- พระเกศจะยาวกว่าพระสมเด็จวัดระฆังโฆสิตารามพิมพ์ใหญ่ และจะยาวกว่าพระเกศของพระสมเด็จวัดบางขุนพรหมพิมพ์ใหญ่ พิมพ์ลึกมีเส้นแซมใต้ตัก
- พื้นบริเวณส่วนบนนอกซุ้มครอบแก้วด้านขวามือขององค์พระ จะเอียงลาดไปสู่ด้านขอบตัดขององค์พระ ซึ่งเกิดจากแม่พิมพ์ขององค์พระ
- พระพักตร์ของพระสมเด็จวัดบางขุนพรหม พิมพ์ใหญ่ พิมพ์ลึก จะมีลักษณะเหมือนผลมะตูม
- พื้นที่หัวไหล่ด้านขวามือองค์พระจะหนา
- พื้นที่หัวไหล่ด้านซ้ายมือองค์พระจะบาง
- ความกว้างของหัวไหล่ซ้ายจรดหัวไหล่ขวาหรือความกว้างของอกขององค์พระจะแคบกว่า พระสมเด็จวัดบางขุนพรหมพิมพ์ใหญ่ พิมพ์ลึกที่มีเส้นแซมใต้ตัก
- เส้นซุ้มครอบแก้วขององค์พระสมเด็จวัดบางขุนพรหม พิมพ์ใหญ่ พิมพ์ลึก จะหนาเหมือนหวายผ่าซีก
- หัวเข่าด้านซ้ายมือขององค์พระจะนูนสูงกว่าหัวฐานพระชั้นที่สาม
- หัวฐานพระชั้นที่สาม ด้านซ้ายมือจะต่ำกว่าหัวเข่าด้านซ้ายมือขององค์พระ
- ฐานพระชั้นที่สองเป็นรูปหัวสิงห์หรือเรียกว่าฐานสิงห์
- หัวเข่าด้านขวามือขององค์พระจะเสมอหรือต่ำกว่าหัวฐานพระชั้นที่สาม
- หัวฐานพระชั้นที่สามด้านขวามือจะสูงกว่าหรือเสมอกับหัวเข่าด้านขวามือขององค์พระ
- เนื่องจากหัวเข่าด้านขวามือขององค์พระจะอยู่ต่ำกว่าหัวเข่าด้านซ้ายมือขององค์พระ จะทำให้พุทธลักษณะขององค์พระประธาน ดูนั่งตะแคงหรือเอี้ยวไปทางด้านขวามือองค์พระ
การทำความเข้าใจในมิติและโครงสร้างแม่พิมพ์อย่างละเอียดเช่นนี้ ไม่เพียงแต่ช่วยลดความเสี่ยงในการสะสมผิดทาง แต่ยังเป็นการร่วมสืบทอดกลวิธีการพิจารณาพุทธศิลป์อันเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของไทยให้คงอยู่ต่อไปอย่างถูกต้องตามมาตรฐานสากลอีกด้วย
ผู้เขียน พ.ต.ต.คมสัน สนองพงษ์ อดีตตำรวจพิสูจน์หลักฐาน เพจเฟซบุ๊ก – พระสมเด็จศาสตร์ อ่านคอลัมน์ ศาสตร์แห่งพระสมเด็จ เพิ่มเติม
