ศาลปกครองสูงสุดยืนยันคำพิพากษาห้ามขึ้นทะเบียนที่ดินพุทธมณฑล 2,500 ไร่ เป็นที่ราชพัสดุ
ในวันนี้ (5 มีนาคม 2569) ศาลปกครองสูงสุดได้มีคำพิพากษายืนตามคำพิพากษาของศาลปกครองกลาง โดยห้ามกรมธนารักษ์นำที่ดินพุทธมณฑลเนื้อที่ประมาณ 2,500 ไร่ ขึ้นทะเบียนเป็นที่ราชพัสดุ คดีนี้มีสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติเป็นผู้ฟ้องคดี และกรมธนารักษ์เป็นผู้ถูกฟ้องคดี
รายละเอียดคดีและข้อพิพาท
ผู้ฟ้องคดียื่นฟ้องว่า ตนมีหน้าที่ดูแลรักษาและพัฒนาที่ดินพุทธมณฑล ซึ่งเป็นศาสนสมบัติของพระพุทธศาสนาและศาสนสมบัติกลางตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 การที่กรมธนารักษ์ โดยสำนักงานธนารักษ์พื้นที่นครปฐม ดำเนินการขึ้นทะเบียนที่ดินดังกล่าวเป็นที่ราชพัสดุตามพระราชบัญญัติที่ราชพัสดุ พ.ศ. 2562 นั้นเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมาย ศาลปกครองกลางจึงพิพากษาห้ามการขึ้นทะเบียนดังกล่าว และผู้ถูกฟ้องคดีได้ยื่นอุทธรณ์ต่อศาลปกครองสูงสุด
เหตุผลทางกฎหมายของศาลปกครองสูงสุด
ศาลปกครองสูงสุดพิจารณาแล้วเห็นว่า คดีนี้เกี่ยวข้องกับการกระทำละเมิดของหน่วยงานทางปกครองตามกฎหมาย ศาลอ้างอิงพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ที่บัญญัติให้ศาสนสมบัติกลางเป็นทรัพย์สินของพระศาสนา ซึ่งมิใช่ทรัพย์สินของแผ่นดินหรือของวัดใดวัดหนึ่ง โดยกรมการศาสนา (ต่อมาคือสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ) มีอำนาจดูแลรักษาเฉพาะเพื่อประโยชน์ในการจัดการเท่านั้น ไม่ใช่เจ้าของกรรมสิทธิ์อย่างแท้จริง
ที่ดินพุทธมณฑลแม้มีที่มาจากหลายแหล่ง เช่น ที่ดินของสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ เอกชน และเงินบริจาค รวมถึงเงินงบประมาณแผ่นดิน แต่การจัดสร้างมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นพุทธานุสรณียสถานและศูนย์กลางทางพระพุทธศาสนา คณะรัฐมนตรีมีมติในปี 2502 ให้ใส่ชื่อกรมการศาสนาเป็นเจ้าของโฉนดที่ดิน แสดงเจตนารมณ์ให้เป็นทรัพย์สินของพระศาสนา ไม่ใช่ของแผ่นดิน
ผลสรุปและคำพิพากษา
ศาลปกครองสูงสุดวินิจฉัยว่า ที่ดินพุทธมณฑลเป็นศาสนสมบัติกลางตามกฎหมายว่าด้วยคณะสงฆ์ และไม่ใช่ที่ราชพัสดุที่กรมธนารักษ์จะมีอำนาจขึ้นทะเบียนได้ การดำเนินการของกรมธนารักษ์จึงไม่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นการละเมิดต่อสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ศาลจึงพิพากษายืนตามศาลปกครองกลาง ห้ามการขึ้นทะเบียนที่ดินพุทธมณฑลเป็นที่ราชพัสดุ และยกอุทธรณ์ของผู้ถูกฟ้องคดี
คดีนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการปกป้องศาสนสมบัติกลางตามกฎหมาย และจำกัดอำนาจของหน่วยงานรัฐในการจัดการทรัพย์สินทางศาสนา โดยคำพิพากษานี้มีผลทันทีและเป็นที่สิ้นสุด
