กรมสุขภาพจิตได้แนะนำหลักการ SMI-V Scan (Serious Mental Illness–Violence Scanning) ซึ่งเป็นแนวทางในการสังเกตอาการทางจิตเวชรุนแรงในผู้ป่วยจิตเวช หรือผู้ที่มีประวัติการใช้สารเสพติดที่มีความเสี่ยงต่อการก่อเหตุรุนแรง เพื่อให้คนในสังคมช่วยกันเฝ้าระวังและป้องกันความสูญเสียก่อนจะสายเกินไป โดยมีรายละเอียดสัญญาณเตือนและข้อปฏิบัติเมื่อพบเจอ ดังนี้
5 สัญญาณพฤติกรรมอันตรายที่ต้องเฝ้าระวัง
หากพบพฤติกรรมเตือนดังต่อไปนี้ ตั้งแต่ 1 ข้อขึ้นไป ควรเริ่มระมัดระวังและดำเนินการช่วยเหลือทันที
- ไม่หลับไม่นอน: ระบบการนอนแปรปรวน ร่างกายไม่ได้พักผ่อนจนส่งผลให้สมองล้าและควบคุมตัวเองได้ยากขึ้น
- เดินไปเดินมา: มีอาการกระสับกระส่าย อยู่ไม่สุข พลุ่งพล่าน เดินวนเวียนคล้ายกำลังเผชิญความเครียดอย่างหนัก
- พูดจาคนเดียว: เริ่มมีการพึมพำ โต้ตอบ หรือพูดคุยกับตัวเอง ซึ่งอาจเกิดจากภาวะหูแว่วหรือภาพหลอน
- หงุดหงิดฉุนเฉียว: อารมณ์ร้อนขึ้นอย่างผิดปกติ โกรธง่าย มีปฏิกิริยาตอบโต้รุนแรงกับเรื่องเล็กๆ น้อยๆ
- หวาดระแวง: มองคนรอบข้างด้วยความไม่ไว้ใจ คิดว่าจะมีคนมาทำร้าย หรือรู้สึกไม่ปลอดภัยตลอดเวลา
นอกจากนี้ ยังควรเฝ้าระวังเพิ่มเติมหากพบ 4 พฤติกรรมแสดงออกที่เสี่ยงต่อการเกิดเหตุรุนแรง ร่วมด้วย ได้แก่ มีพฤติกรรมก้าวร้าว, มีอาการติดแอลกอฮอล์, มีความขัดแย้งกับคนในครอบครัว หรือมีพฤติกรรมแสดงออกว่ามีความคิดที่จะทำร้ายตนเองและผู้อื่น
พบเจอผู้มีพฤติกรรมเหล่านี้ ต้องทำอย่างไร
เมื่อคุณสังเกตเห็นบุคคลรอบข้างหรือคนในชุมชนมีสัญญาณอันตรายข้างต้น กรมสุขภาพจิตแนะแนวทางการปฏิบัติตนไว้ดังนี้
- ไม่เพิกเฉยต่อสถานการณ์: เมื่อพบเห็นพฤติกรรมเสี่ยง ควรรีบให้การช่วยเหลือทันทีเพื่อลดความเสี่ยงในการเกิดเหตุรุนแรง
- รับฟัง: เปิดใจรับฟังผู้ป่วยอย่างเข้าใจ
- แจ้งเจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง: ทำการประสานงานไปยังเจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ทันที เพื่อให้เข้ามาประเมินอาการ ประเมินความเสี่ยง และให้การดูแลรักษาอย่างเหมาะสม
- ติดต่อช่องทางปรึกษา: สามารถโทรขอรับคำปรึกษาด้านสุขภาพจิตได้ที่ สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ซึ่งเปิดให้บริการตลอด 24 ชั่วโมง
หัวใจสำคัญในการช่วยเหลือ คือ การสังเกตและแจ้งเจ้าหน้าที่นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยสามารถเข้าถึงระบบการดูแลรักษาได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย ไม่ใช่การตีตราหรือเหมารวมว่าผู้ป่วยจิตเวชทุกคนจะต้องก่อเหตุความรุนแรงเสมอไป
ข้อมูล: สสส.
